فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٢٣٩ - چهارم - خيار غبن

٣٦- خيار غبن فورى است، يعنى هرگاه كسى بفهمد در معامله مغبون شده است- اگرچه مدّتى گذشته باشد- بايد بلافاصله ادعائش را به طرف مقابل خود برساند؛ و اگر نتواند همان وقت او را آگاه كند، هر وقت ممكن باشد، حق دارد مغبون بودن خود را به او خبر دهد.

٣٧- هرگاه شخص مغبون در معامله آگاه شود كه در معامله مغبون شده و مبادرت به فسخ معامله ننمايد، چنانچه سهل‌انگارى او بخاطر ندانستن حكم مسأله باشد، خيارش همچنان باقى مى‌باشد، و نيز اگر عالم به حكم مسأله باشد و بنا داشته آن معامله را فسخ كند و لكن بخاطر غرضى فسخ را به تأخير انداخته، ظاهراً باز خيارش باقى است؛ بلى، در اين صورت نبايد تأخير انداختنش به حدّى باشد كه غابن در اثر بلاتكليفى متضرّر شود، و اگر به اين حدّ نرسد خيار او باقى است؛ بلكه در فرضى هم كه بعد از اطّلاع از غبن بنا نداشته آن را فسخ كند و ناگهانى تصميم به فسخ گرفته باشد، بقاء خيارش خالى از قوّت نيست.

٣٨- معيار در غبن، قيمت در حال عقد است، پس اگر بعد از عقد و تماميّت معامله قيمت كالا زياد شود- و در نتيجه معادل با بهايى شود كه مشترى پرداخت كرده- خيار او ساقط نمى‌شود، هرچند اين زياد شدن قيمت قبل از آگاه شدن مشترى به ارزان‌تر بودن كالا در حال عقد باشد؛ و نيز اگر قيمت كالا بعد از عقد پايين بيايد، در ثبوت خيار مشترى تأثير ندارد.

٣٩- خيار غبن به چند امر ساقط مى‌شود:

اول: طرفين معامله در ضمن عقد سقوط خيار غبن خود را شرط كنند، البته در اين فرضيّه تنها خيار آن مقدار از غبن ساقط مى‌شود كه منظور طرفين است و عبارتشان شامل آن مى‌شود، پس اگر منظورشان از غبن مثلًا زيادى و كمى ده در صد قيمت واقعى بوده ولى بعد از معامله معلوم شود كه يك طرف بيست در صد مغبون است، خيارش ساقط نمى‌گردد، بلكه آنجا هم كه در ضمن عقد تصريح كرده باشند به اينكه خيار غبن ساقط باشد هرچند غبن فاحش بلكه افحش باشد، تنها خيار آن مقدار از غبن ساقط