فقرات فقهيه - شريفي اشکوري، الياس - الصفحة ٣٦٢ - مستحبات مربوط به مزارعه

المثل آنها و بر فرض تلف شدنشان مستحق قيمت آنها است و در بعضى صور احتمال جريان فضوليّت در عقد مزارعه و امكان اجازه وجود دارد.

٦٢- در مزارعه زمين خراجيه‌[١] پرداخت خراج و هزينه‌هايى كه براى اثبات يد[٢] هنگام دريافت زمين لازم است، به عهده كسى مى‌باشد كه بر آن زمين مالكيت و تسلّط پيدا كرده است، و همچنين مستأجرى كه زمين اجاره‌اى به مزارعه مى‌دهد، بايد خودش اجاره را بپردازد؛ اما اگر ضمن عقد با كشاورز شرط شده باشد كه او تمام يا بخشى از اجاره يا خراج و هزينه‌هاى لازم براى دريافت زمين خراجيه را بدهد، بنابر اقوى مزارعه صحيح است و وجود اندك تفاوتى در كم و زيادى آن هزينه‌ها (اين مقدار جهالت) مضرّ به صحت عقد آن نيست؛ اما ديگر هزينه‌هاى زراعت از قبيل كندن و اصلاح و لايروبى نهر يا چاه و كشيدن ديوار اطراف زمين و گذاشتن درب- در صورت نياز- و تهيه يا تعمير ابزار آب رسانى مثل چرخ، طناب، موتور و غيره كه هر ساله نياز مى‌شوند، بايد معيّن گردد كه بر عهده كدام يك باشد؛ مگر در صورتى كه عهده‌دار آنها، عرفاً و عادتاً مشخص باشد؛ و اما چيزى را كه مأمور حكومتى و جمع آور خراج از روى ظلم تصادفاً يا تعارفاً نه به عنوان خراج زمين از كشاورز مى‌گيرد بر مالك نيست، بلكه بر هر دو است؛ مگر متعارف باشد كه بر زارع است.

مستحبات مربوط به مزارعه:

٦٣- مستحب است زارع وقت بذر افشاندن اين دعاء را بخواند:

«اللَّهُمَّ قَدْ بَذَرْنا وَأَنْتَ االزَّارِعُ وَاجْعَلْهُ حَبَّاً مُتَراكِماً».

و در بعضى از اخبار وارد شده است كه هرگاه كسى بخواهد زراعت كند، يك كف از بذر را در دست بگيرد و رو به قبله نموده سه مرتبه بگويد:

[١] - معناى خراج در كسب و تجارت به لحاظ حكم تكليفى صفحه ٥٥ پاورقى فقره( ١٤٧) بيان گرديده است.

[٢] - توضيح اقسام يد در بخش« مشتركات مربوط به بخشهاى اموال خاص» از صفحه ١٤٥ تا صفحه ١٤٩ تيتر بازار اسلام ذكر شده است.