مى‌داند مال حلالى را به نقد بخرد نه به نسيه- يعنى بگويد اين مال را در مقابل اين مال مى‌خرم- معامله باطل است و استفاده از مالى كه خريده جائز نيست؛ ولى اگر مال حلال را نسيه بخرد و بعد عوض آن را از مال دزدى يا غصبى يا مال حرام ديگر بدهد، چنانچه در وقت خريد قصدش اين نباشد كه عوض آن را از مال حرام بپردازد معامله صحيح است، لكن مشغول الذمّه فروشنده و صاحب مال مى‌باشد؛ و اما اگر از ابتداء بنا داشته باشد كه قيمت آن مال حلال را ندهد يا بنا داشته باشد كه قيمت آن را از مال حرام بپردازد، معامله اشكال دارد، و مراعات احتياط ترك نشود.

٣٥- كسى كه حجّ بر او واجب شده است، اگر با مال حرام حجّ بجا آورد، چنانچه لباس احرام و لباس طواف و لباس سعى و قيمت هَدى- قربانى- او از مال حرام نباشد، حجّش صحيح است و ذمّه‌اش از حق اللّه برى‌ء مى‌شود؛ لكن همچنان حق النّاس بر ذمّه او مى‌باشد.

٤- تكسّب به وسيله چيزى كه عرفاً مال نيست:

٣٦- خريد و فروش چيزهايى كه عرفاً مال نيستند- نظير حيوانات درنده و مسخ شدگان‌[١] و خزندگان‌[٢] و حشرات‌[٣] مادامى كه منفعت حلال معتدٌّبها نداشته باشند- باطل است؛ ولى اگر منفعت حلال معتدٌّبها داشته باشند، خريد و فروش آنها به قصد انتفاع از آن منفعت حلال صحيح و جائز است، بنابر اين خريد و فروش زالو و كرم ابريشم و زنبور عسل جائز است، به شرط اينكه مشاهده شوند و تسليم آنها ممكن‌

[١] - مسخ شدگان حيواناتى هستند كه مسخ شده‌اند يعنى قبلًا انسان بوده‌اند و بر اثر گناه و معصيت شكل و قيافه‌آنها تغيير كرده و به شكل جانور درآمده‌اند، مانند ميمون، سگ، خوك، گرگ، روباه، موش، سوسمار، خرگوش، طاووس، خرس، فيل، يَربوع( موش صحرايى)، خرچنگ، مار ماهى( نوعى ماهى دراز و نرم و بى فلس)، كرم سياه كه در آبها- مخصوصاً در آب راكد مى‌باشد- و در آب فرو مى‌رود و بيرون مى‌آيد، سنگ پشت، خار پشت و شب پره.

[٢] - مراد از خزندگان حيواناتى مانند مار و مارمولك و سوسمار امثال اينها است.

[٣] - مراد از حشرات حيواناتى مانند پشه، مگس، مور، عقرب، كرم، هزارپا و امثال اينها است.