تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٥٧ - سوره الزخرف(٤٣) آيات ٦٠ تا ٦٩
عليه السّلام فرمود كه
و اللَّه لو لا أن أشفق أن يقول فيك طوائف من امتى ما قالت النصارى فى المسيح ابن مريم لقلت اليوم فيك مقالا لا تمر بملإ من امتى الا أخذوا التراب من تحت قدميك و يستشفون به
بخداى كه اگر نه آن بودى كه ميترسم از آنكه جماعتى از امت من در حق تو آن گويند كه ترسايان در حق عيسى ابن مريم ميگويند من امروز در حق تو سخنى گفتمى كه بهيچ گروه نگذشتى الا كه خاك قدم تو بر گرفتندى و بآن طلب شفا كردندى، منافقان چون اينكلام از سيد انام شنيدند گفتند (ما رضي لابن عمه مثلا الا بالمسيح ابن مريم) راضى نيست محمّد كه پسر عم خود را مثلى زند الا بعيسى ابن مريم حق سبحانه اين آيه فرستاد، و در روايت آمده كه چون اين آيه نزول يافت حضرت رسالت پناه جماعت قريش را بخواند و فرمود
أكفرتم بعد الاسلام
ايشان سوگند خوردند كه يا رسول اللَّه ما در اين امر چيزى نگفتيم كه موجب استخفاف شما باشد و از ما بىادبى واقع نشد پس جبرئيل نازل شد اين آيه آورد كه يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا وَ لَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ و بعد از آن در وصف عيسى اين آيه را بر پيغمبر خواند كه:
٥٩- إِنْ هُوَ نيست عيسى إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْهِ مگر بندهاى كه منت نهادهايم بر او بمنصب رسالت و بآفريدن او بدون پدر وَ جَعَلْناهُ مَثَلًا و گردانيديم او را داستانى غريب و عجيب كه مثلى ساير است لِبَنِي إِسْرائِيلَ مر فرزندان يعقوب را يعنى ولادت او بدون پدر قصهايست كه در غرابت مثلى امت كه جارى شده در ميان بنى اسرائيل
پس بجهت تنبيه بر كمال قدرت خود ميفرمايد كه:
٦٠- وَ لَوْ نَشاءُ و اگر خواهيم يعنى اگر حكمت و مصلحت ما تقاضا كند لَجَعَلْنا هر آينه گردانيم مِنْكُمْ از شما مَلائِكَةً فرشتگان را، يعنى شما را هلاك سازيم و بدل شما فرشتگان را بياريم تا ايشان فِي الْأَرْضِ يَخْلُفُونَ در زمين از پى درآيند شما را هم چنان كه اولاد شما بعد از شما، و گويند معنى آنست كه اگر اراده ما باشد توليد ملائكه نمائيم از شما تا در عقب شما بمانند يا شما را ملائكه سازيم چه تغيير بنيه بشريت به بنيه ملكيت نزد قدرت ما در كمال آسانى است، مراد آنست كه حال عيسى اگر چه عجيب و غريبست ليكن خداى تعالى قادر است بر چيزى كه اعجب از آن باشد از اهلاك همه شما و ابدال ملائكه بجاى شما يا از توليد ايشان از شما همچو توليد عيسى از انثى بدون پدرى تا شما بسبب آن ابدال و تحويل عارف شويد بقدرت باهره و بدانيد كه ملائكه همچون شما متصفند بصفت امكان و بوسيله اين عالم شويد به اينكه ذات قديم او متعالى است از انتساب ملائكه باو.
٦١- وَ إِنَّهُ و بدرستى و بتحقيق كه عيسى لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ هر آينه آن چيزيست