است يعنى چون حاضر شدند نزد حضرت رسول‌ قالُوا گفتند با يكديگر أَنْصِتُوا خاموش باشيد تا بشنويد اينكلام را، و در بعضى تفاسير هست كه از غايت حرص بر استماع قرآن بر بالاى يكديگر مى‌افتادند فَلَمَّا قُضِيَ‌ پس چون گذارده شد قرآن و قرائت آن باتمام رسيد برسول ايمان آوردند و مسائل بسيار از آن حضرت استفسار نمودند حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلم ايشان را برسالت جنيان كه از قبايل ايشان بودند نامزد فرمود پس ايشان‌ وَلَّوْا بازگشتند إِلى‌ قَوْمِهِمْ‌ بسوى گروه خود مُنْذِرِينَ‌ در حالتى كه بيم‌كنندگان بودند و ترساننده قوم خود از روى شفقت و نصيحت.

٣٠-

قالُوا گفتند با قوم خود يا قَوْمَنا اى گروه ما إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً [١] بدرستى كه ما شنيديم كتابى را كه از نزد خداى‌ أُنْزِلَ‌ فرو فرستاده شد مِنْ بَعْدِ مُوسى‌ پس از كتاب موسى‌ مُصَدِّقاً كه تصديق كننده است‌ لِما بَيْنَ يَدَيْهِ‌ مر آن چيزى را كه پيش از آن بوده از كتب انبياء عليهم السّلام يا موافق آنها و بعضى گفته‌اند كه آن جنيان يهود بودند و از نزول انجيل خبر نداشتند و يا آن را اعتبار نميكردند چنانچه معتقد يهود است از اينجهت گفتند كه‌ أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسى‌ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ‌ يَهْدِي‌ راه مينمايد آن كتاب‌ إِلَى الْحَقِ‌ بسوى آنچه راست و درست است از عقايد حقه‌ وَ إِلى‌ طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ‌ و براه راست كه موصل مطلوبست.

٣١- يا قَوْمَنا أَجِيبُوا اى گروه ما اجابت كنيد داعِيَ اللَّهِ‌ خواننده خدا را يعنى محمد صلى اللَّه عليه و آله و سلم كه خلقان را بطريق هدايت دعوت مى‌كند وَ آمِنُوا بِهِ‌ و ايمان آريد بوى و اخبار او را اذعان نمائيد يَغْفِرْ لَكُمْ‌ تا بيامرزد خداى براى شما مِنْ ذُنُوبِكُمْ‌ بعضى از گناهان شما را يعنى گناهانى را كه غير مظالم باشد چه مظالم بايمان مغفور نمى‌شود وَ يُجِرْكُمْ‌ و برهاند شما را مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ‌ از عذاب دردناك كه از براى كفار معد و مهيا است:

٣٢- وَ مَنْ لا يُجِبْ‌ و هر كه اجابت نكند داعِيَ اللَّهِ‌ خواننده خدا را كه حضرت‌

[١] اين آيات و هم آيات عديده ديگر صريحا دلالت ميكنند بر آنكه جنيان نيز مانند بنى نوع انسان از جمله مكلفينند و بر اينان نيز پيغمبران مبعوث و ايشان را دعوت بسوى حق و صراط مستقيم نموده‌اند چنانچه در سوره انعام آيه ١٣٠ تصريح فرموده‌ يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا الاية هر چند اختلافست در اينكه پيغمبرانى كه بر جنيان مبعوث شدند از جنس جنيان بودند چنانچه از ظاهر لفظ مِنْكُمْ‌ مستفاد ميشود و يا آنكه همان پيغمبرانى بودند كه بر سلسله بشر مبعوث شدند؟ چنانچه اكثر و اكابر علماء اسلام بر آنند و از ظاهر آيه‌ قالُوا يا قَوْمَنا إِنَّا سَمِعْنا كِتاباً الاية نيز استشعار ميشود و در هر حال اتفاق مسلمين بر آنست كه حضرت محمد (ص) بر جن و انس مبعوث گشت و جنيان نيز از امت آن حضرت بشمار ميآيند و در ايشان نيز مسلم و كافر و مطيع و عاصى و عالم و جاهل و داعى الى الحق و داعى بسوى ضلالت وجود دارد مانند آدميان چنانچه از اين آيات و هم آيات ديگر مستفاد ميشود