١٧٤- فَتَوَلَّ عَنْهُمْ‌ پس روى بگردان از ايشان‌ حَتَّى حِينٍ‌ ناهنگام امر بقتال و زمان انقضاى امهال و وعده نصرت كه روز بدر است يا روز فتح مكه و غير آن، و ابن عباس و قتاده بر آنند كه مراد از حين وقت مرگ ايشانست يا روز قيامت نزد بعضى ديگر و بر هر تقدير از ايشان اعراض كن و مهلت ده.

١٧٥- وَ أَبْصِرْهُمْ‌ و ببين حال ايشان را از أسر و قتل و عذاب آخرت‌ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ‌ پس زود باشد كه ببينند ايشان فتح و نصرت تو را در دنيا و علو رتبه و رفعت درجه ترا در عقبى، و امر بابصار كه دالست بر وجود مبصر اشارت است بر قرب تحقيق وقوع آن بر وجهى كه گوئيا آن حال منظور نظر است و قدام بصر، اين كلام متضمن تسليه آن حضرت است و تنفيس غم از او و اخبار از مغيبات زيرا كه در اينجا وعده نصرت داد و در اندك زمانى سمت وقوع پذيرفت، و ايراد سوف از براى وعيد است بر طرز سابق نه از براى تبعيد وقت موعود، و بعضى گفته‌اند كه معنى آيه آنست كه ببين ايشان را كه چگونه تضييع اوامر و نواهى الهى كردند پس زود باشد كه به‌بينند عذاب اخروى را، و يا آنكه ببين بديده باطن و احوال عاقبت ايشان را پس زود باشد كه ايشان بديده ظاهر ببيند حالات خود را در قيامت و چون كفار وعيد فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ‌ را شنيدند گفتند آيا آنچه محمّد ميگويد كى متحقق شود و در چه زمان بوقوع آيد؟ آيه آمد كه:

١٧٦- أَ فَبِعَذابِنا آيا بعذاب ما يَسْتَعْجِلُونَ‌ طلب تعجيل ميكنند و در آن شتاب زدگى مينمايند.

١٧٧- فَإِذا نَزَلَ‌ پس آن هنگام كه فرود آيد آنعذاب‌ بِساحَتِهِمْ‌ بميان سراى ايشان‌ فَساءَ صَباحُ الْمُنْذَرِينَ‌ پس بد صبحى باشد صبح بيم كرده‌شدگان، آورده‌اند كه در ميان عرب قتل و غارت بسيار بودى و هر لشكر كه قصد قبيله داشتندى در شب قطع مسافت كرده وقت سحر كه زمان خواب گرانست بحوالى ايشان درآمدندى و دست در قتل و غارت و اسر برگشادندى و آن قوم را مستأصل ساختندى و چون كه اغلب غارت و قتل در صباح واقع مى‌شد غارت را صباح نام نهادند و هر چند كه در وقت ديگر وقوع يافتى همان آن را صباح گفتندى حق سبحانه در اين آيه تشبيه فرموده عذاب كفار را به لشكرى كه ناگاه بر ايشان هجوم كند و همه را مستأصل سازد، و چون كه ساحت فزاى واسعست كه در ميان سراى باشد پس آن اشارتست بآنكه عظمت عذاب ايشان بر وجهى باشد كه گنجايش هيچ مكانى نداشته باشد مگر فضاى واسع، و گفته‌اند كه عادت الهى جاريست بر آنكه تعذيب امم در وقت صباح باشد كما قال‌ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ‌ مرويست كه در آن صباحى كه حضرت‌