٢٢- تَرَى الظَّالِمِينَ‌ خطاب بحضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است يا بهر كس كه قابل خطاب باشد يعنى بينى مشركان را در قيامت‌ مُشْفِقِينَ‌ بسيار ترسان و هراسان‌ مِمَّا كَسَبُوا از جزاى آنچه كرده باشند از انواع قبايح و سيئات‌ وَ هُوَ واقِعٌ بِهِمْ‌ و حال آنكه جزاى اعمال قبيحه ايشان فرود آينده و رسنده باشد بايشان خواه آنكه ايشان از آن هراسان باشند يا نه يعنى شدت خوف ايشان دافع عذاب ايشان نشود وَ الَّذِينَ آمَنُوا و آنان كه گرويده‌اند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌ و كرده‌اند عملهاى ستوده‌ فِي رَوْضاتِ الْجَنَّاتِ‌ در مرغزارهاى بهشت باشند يعنى در مواضعى كه خوشترين بقعه‌هاى بهشت است از حيثيت انبوهى اشجار مخضره و نباتات ناضره‌ لَهُمْ‌ مر ايشان راست در بهشت‌ ما يَشاؤُنَ‌ آنچه خواهند و تمنا كنند عِنْدَ رَبِّهِمْ‌ نزد پروردگار خود، مراد قرب رتبه است نه قرب مسافت‌ ذلِكَ‌ آنچه مذكور شد از اصناف كرامت اهل بهشت‌ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ آنست فضل بزرگ و با مقدار و نعمت بيشمار كه در جنب آن نعيم فانى دنيا بغايت حقير است و بى‌اعتبار.

٢٣- ذلِكَ‌ آن ثواب عظيم‌ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ‌ آنست كه مژده ميدهد خداى بدان‌ عِبادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا بندگان خود را كه ايمان آورده‌اند وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌ و كرده‌اند كارهاى شايسته تا بسبب اين سرور و بجهت در مراسم عبادت افزايند و در وظايف طاعت جد و جهد نمايند، و در كشاف و غيره مذكور است كه روزى انصار اظهار افتخار ميكردند بر قريش ابن عباس و بروايتى عباس مر ايشان را گفت ما را فضل و مزيت ثابت است بر شما رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلّم چون اين بشنيد بمجلس ايشان آمد و گفت اى معشر انصار نه شما ذليل بوديد خداى تعالى شما را بواسطه من عزيز و ارجمند ساخت گفتند بلى يا رسول اللَّه فرمود نه شما گمراه بوديد حق سبحانه بسبب من شما را هدايت داد؟ گفتند بلى يا رسول اللَّه بعد از آن فرمود چرا جواب من نميدهيد؟ گفتند چه بگوئيم يا رسول اللَّه فرمود در جواب من بگوئيد كه نه قوم تو اخراج كردند ترا و براندند از نزد خود پس ما ترا جاى داديم و در پناه خود آورديم؟ نه قوم تو تكذيب تو نمودند پس ما تصديق تو كرديم؟ نه ترا مخذول ساختند پس ما تو را نصرت داديم؟ و بر همين طريق حضرت رسالت تعداد صفات جميله ايشان مينمود تا آنكه همه بزانو درآمدند و گفتند يا رسول اللَّه تن و جان ما فداى تو باد همه مالها كه دراريم از آن خدا و رسولست اگر اجازت فرمايى اموال خود را بطيب نفس و انشراح صدر بخادمان عتبه عليه تسليم كنيم تا در حوائج خود صرف نمايى و خاطر عاطر را از ممر اخراجات فراغتى حاصل شود اين آيه آمد كه‌ قُلْ‌ بگو اى محمّد مر اهل ايمان را كه ايمان آوردند لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً نميخواهم از شما بر تبليغ احكام الهى مزدى و از براى امر بمعروف و نهى از منكر توقع اجرى از شما