كه مراد آنست كه چنان از براى اهل ايمان معدّ و مهيا باشد بدون مانعى و حاجزى و اگر چه قبل از وصول ايشان ابواب آن مفتوح نبوده باشند و اين نظير آنست كه شخصى بصاحب خود گويد كه هر گاه بزيارت من آيى ابواب خانه مفتوح خواهد بود و البسه استراحت مطروح و مر اين متقيان را بهشتهاى عدن باشد.

٥١- مُتَّكِئِينَ‌ در حالتى كه تكيه‌زدگان باشند بر تختها فِيها در آن باغها چنان كه ملوك و ساير متنعمان كه بر بالاى تختها تكيه نمايند يَدْعُونَ فِيها ميخوانند در آن بوستانها يعنى امر مينمايند خدم خود را بِفاكِهَةٍ كَثِيرَةٍ باحضار ميوه بسيار وَ شَرابٍ‌ و انواع آشاميدن يعنى هر گاه كه بفواكه و شراب بهشت ميل ميكنند بخدم خود امر مينمايند و ايشان آن را حاضر مى سازند بر طريق پادشاه فرمان مطاع كه بر بالاى تخت بر خدم خود حكم كند و دور نيست كه امر ايشان بجهت اظهار نفاذ حكم باشد و فرمان روايى و گرنه بمجرد اراده فواكه و شراب نزد ايشان حاضر شود بدون احتياج محضرى هم چنان كه از ابن عباس منقول است، و اقتصار بر ذكر فواكه اشعار است بآنكه مطاعم ايشان محض تلذذ خواهد بود نه تغذى كه بدل ما يتحلل است چه تحلل آنجا مفقود است.

٥٢- وَ عِنْدَهُمْ‌ و نزديك ايشان‌ قاصِراتُ الطَّرْفِ‌ زنانى‌اند كه كوتاه كننده چشمها باشند بر شوهران يعنى نظر خود را مقصور سازند بر ايشان و از غير ايشان نظر باز گيرند و اين اشارت است بعدم رغبت ايشان در اجابت و التذاذ ايشان بلقاى ازواج و با وجود قصارت طرف‌ أَتْرابٌ‌ هم سال يكديگر باشند يعنى همه ايشان در يك سن باشند چه تحاب ميانه اقران اثبت و احكم است، و بعضى گويند كه همه بسن ازواج خود باشند سى ساله يا سى و سه ساله، و مجاهد گفته كه مراد تساوى ايشان است در حسن و مقدار شباب بر وجهى كه هيچكدام بر ديگرى فضل نداشته باشند تا طبع از مفضوله منصرف بفاضله نشود و بجهت آنكه تراب در وقت واحد مس ايشان كرده از اين جهت باين اسم مسمى شده‌اند و هنگامى كه بهشتيان به بهشت درآيند و انواع فواكه و اشربه و حور عين و ساير نعم لذيذه مشاهده كنند ملائكه بايشان گويند:

٥٣- هذا ما تُوعَدُونَ‌ اين آن چيزيست كه وعده داده ميشديد بآن‌ لِيَوْمِ الْحِسابِ‌ از براى روز حساب يعنى روزى كه جزا داده ميشود هر نفسى موافق آنچه عمل كرده و چون حساب علت موصله جزاست از اين جهت مسمى شده است جزا باسم حساب بعد از آن بهشتيان از بجهت و سرور با يكديگر گويند:

٥٤- إِنَّ هذا بدرستى كه اينكه مى‌بينيم از انواع نعم‌ لَرِزْقُنا هر آينه روزى ما