آن نتوانند شد و مكابره نتوانند كرد فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ‌ پس چگونه گردانيده مى‌شوند از عبادت او و بپرستش غير او روى مى‌آورند با وجود اعتراف نمودن ايشان بالوهيت و خالقيت او سبحانه و ظهور آيات بينه و دلالات باهره بر توحيد و قدرت او و نعم ما قيل: ليس العجب ممن نجا كيف نجا، ان العجب ممن هلك كيف هلك مع سعة رحمة اللَّه و كثرة الدلايل، تعجب از كيفيت نجات نيست بلكه تعجب از كيفيت هلاكت است با وجود بسطت رحمت حضرت عزت و بسيارى ادله واضحه بر وحدت، آورده‌اند كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلّم هر چند در اثبات توحيد و ابطال اشراك دلايل قاطعه و براهين ساطعه اقامت مينمود اهل شرك بيشتر در عناد و انكار اصرار مينمودند آن حضرت شكايت ايشان را بجناب احديت عرض نمود آيه آمد كه:

٨٨- وَ قِيلِهِ‌ اين عطف است بر الساعة و تقدير كلام اينكه و عنده علم قيله يعنى نزد خداست دانستن قول رسول كه ميگفت‌ يا رَبِ‌ اى پروردگار من‌ إِنَّ هؤُلاءِ بدرستى كه اين گروه مشركان معاند قَوْمٌ‌ گروهى‌اند كه بجهت فرط عناد و انكار لا يُؤْمِنُونَ‌ ايمان نمى‌آرند و بوحدانيت تو نميگروند، و صاحب كشاف آورده كه اين وجه غير وجيه است بجهت وقوع فصل ميان معطوف و معطوف عليه بچيزى كه موجه نيست كه جمله معترضه باشد با آنكه مستلزم تنافر نظم عطفين نيز هست و اقوى وجه آنست كه جرّ او بر اضمار قسم باشد و تقدير آنكه اقسم بقيله يا رب يعنى سوگند ميخورم بگفتار رسول خود كه آن كلمه، عظيمه يا رب باشد در حين شكايت قوم خود بمن، جواب قسم اينكه‌ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ‌ و بعد از آن امر نمود بوى كه:

٨٩- فَاصْفَحْ عَنْهُمْ‌ پس اعراض كن از دعوت ايشان يا روى بگردان از مكافات ايشان‌ وَ قُلْ سَلامٌ‌ و بگوى تسلّم و مباركت از شما است يعنى ميان من و شما سلامتيست از منازعت و وارستگى از مجادله يا بر شماست سلام هجران و مجانبه نه سلام تحيت و كرامت هم چنان كه در جاى ديگر فرموده كه‌ سَلامٌ عَلَيْكُمْ لا نَبْتَغِي الْجاهِلِينَ‌ يا بگوى آن چيزى كه از شر ايشان سالم مانى، و بهر تقدير اين حكم بآية السيف منسوخ است، و نزد حسن آنست كه مراد صفح است از سفاهت ايشان و عدم تقابل بمثل آن پس آيه بر حكم خود باقى باشد آن گه بجهت تهديد ايشان و تسليه سيد عالميان ميفرمايد كه‌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ‌ پس زود باشد كه بدانند عاقبت شرك و كفر خود وقتى كه عذاب بر ايشان نازل شود در دنيا به روز بدر و در عقبى در آتش دوزخ.

سورة الدخان‌

مكيست و بعدد كوفى پنجاه و نه آيتست، و پنجاه و هفت پيش بصرى، و پنجاه و شش نزد غير