تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٧٤ - سوره الدخان(٤٤) آيات ١ تا ٩
٤- فِيها يُفْرَقُ در او بيان كرده و فيصل داده شود كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ هر كارى كه حكم كرده شده است در همه سال از قسمت ارزاق و جميع منافع و مضار عباد در دنيا چون خفض و رفع و سخط و رضا و قبول و رد و وصال و فراق و شقاوت و سعادت و رجاء و يأس و تعيين اعمار و آجال و غير آن از ساير احوال بر وجهى كه قابل زياده و نقصان نباشد در هيچ حال، و در روايت آمده كه در اين شب از لوح محفوظ استنساخ نسخ امور نمايند پس نسخه ارزاق را بميكائيل دهند و نسخه حروب و زلازل و صواعق و خسف را بجبرئيل و نسخه اعمال را باسرافيل و نسخه مصايب را بعزرائيل دهند، و از حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت است كه آجال از شعبان تا شعبان ديگر قطع كرده مىشود و در جريده مردگان ثبت ميگردد (فوا عجبا من كفن مغسول و صاحبه فى السوق مشغول) هر گاه كه اين شب مفرق جميع امور محكومه باشد كه منطوىاند بر حكمت و مصلحت پس اين مستدعى اينست كه كتاب كريم يعنى قرآن عظيم كه از عظايم امور محكمه است در او منزل شود نه در غير آن، و بدانكه ميتواند بود كه ذكر فِيها يُفْرَقُ نه بر سبيل استيناف باشد بلكه صفت ليله مباركه باشد و إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ جمله معترضه و نصب قوله:
٥- أَمْراً مِنْ عِنْدِنا يا بر اختصاص است و تقدير كلام اينكه يعنى بهذا الامر أمرا حاصلا من عندنا و حينئذ ايراد آن بجهت مزيد تفخيم امر خواهد بود يا بر حاليه از ضمير فاعل أَنْزَلْناهُ و وقوع مصدر در موضع آن يعنى (انا انزلناه آمرين أمرا) يا از ضمير مفعول آن يعنى انزلناه فى حال كونه مأمورا من عندنا يا بر مصدريت بفعل محذوف و تقدير كلام اينكه فيها يفرق كل أمر حكيم يؤمر فيها أمرا من عندنا پس معنى بر اين وجه است كه ميخواهيم به اين امر حكيم امرى را كه نزديك ماست بر مقتضاى اراده و كلمه ما، يا فرستاديم قرآن را در حالتى كه فرماينده بوديم آن را فرمودنى از پيش خود يا انزال آن نموديم در حالتى كه آن مامور بود از نزد ما يا در آن شب فيصل داده شد امر حكيم و امر كرده شد امرى كه حاصل گشت از نزد ما إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ بدرستى كه ما هستيم فرستنده قرآن و اين بدل است از إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ و تقدير كلام اينكه إنا أنزلنا القرآن لان من عادتنا ارسال الرسل بالكتب الى العباد يعنى بدرستى كه ما فرستاديم قرآن را بجهت آنكه از عادت ما است فرستادن پيغمبران بكتابهاى هاديه براى بندگان.
٦- رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ بجهت بخشايشى از پروردگار تو بر خلفان وضع مِنْ رَبِّكَ در موضع ضمير كه آن «منا» است بجهت اشعار است بآنكه مقتضى رحمت بر بندگان ربوبيت او سبحانه است، و ميتواند بود كه إِنَّا كُنَّا تعليل يُفْرَقُ باشد يا أَمْراً مِنْ عِنْدِنا و بنا بر اين رحمت مفعول به باشد نه مفعول له، و وصف رحمت بارسال همچو وصف ارسال است برحمت يعنى فيصل داده شده است