وَ وُفِّيَتْ‌ و تمام داده شود كُلُّ نَفْسٍ‌ هر نفسى‌ ما عَمِلَتْ‌ جزاى آنچه كرده است از طاعت و معصيت‌ وَ هُوَ أَعْلَمُ‌ و خداى تعالى داناتر است‌ بِما يَفْعَلُونَ‌ بآن چه مى‌كنند بندگان از نيك و بد پس هيچ چيز از افعال ايشان از او فوت نخواهد شد و هر يك را مناسب كردار جزاء و سزا خواهند داد، آن گه تفصيل توفيه مى‌كند بر اين وجه كه:

٧١- وَ سِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا و رانده شوند بعنف و مذلت آنان كه نگرويدند بخدا و رسول‌ إِلى‌ جَهَنَّمَ‌ بسوى دوزخ‌ زُمَراً گروه گروه و فوجى بعد از فوجى و قومى در عقب قومى مراد آنست كه هر طايفه با پيشواى خود حشر كرده براه دوزخ كشند حَتَّى إِذا جاءُوها تا چون بيايند بدوزخ‌ فُتِحَتْ أَبْوابُها گشاده شود درهاى هفتگانه آن براى دخول ايشان در آن‌ وَ قالَ لَهُمْ‌ و گويند مر ايشان را خَزَنَتُها خازنان دوزخ يعنى مالك و تبعه او از روى توبيخ و تقريع به ايشان گويند بعد از اينكه رسيده باشند بابواب دوزخ‌ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ‌ آيا نيامد بشما رُسُلٌ مِنْكُمْ‌ پيغمبران از جنس شما بفرموده حقتعالى‌ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ‌ بخوانند بر شما آياتِ رَبِّكُمْ‌ آيتهاى پروردگار شما را يعنى ادله‌اى كه شما را بمعرفت رسانند يا آيتهاى كتب او كه بايشان منزل شده باشد وَ يُنْذِرُونَكُمْ‌ و بيم كنند و بترسانند شما را لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا از مشاهده اين روز كه روز دخول شما است بدوزخ‌ قالُوا گويند ناگرويدگان مر ايشان را بَلى‌ آرى بما آمدند پيغمبران و ما را از آن روز بيم كردند وَ لكِنْ حَقَّتْ‌ و ليكن واجب شد كَلِمَةُ الْعَذابِ‌ سخن خدا بر وقوع عذاب و جزاء و بورود عقاب‌ عَلَى الْكافِرِينَ‌ بر ناگرويدگان چون كه ما با وجود آيات و دلالات بر وحدت الهى از طريق شرك برنگشتيم بجهت اين مستوجب كلمه عذاب شديم، و وضع مظهر در موضع مضمر بجهت تصريح است بسبب عذاب كه كفر است، و گويند كه مراد بكلمه عذاب قول (لأملئن) است تا آخر، و چون خزنه از ايشان استماع اين كلام كنند:

٧٢- قِيلَ‌ گفته شود يعنى گويند مر ايشان را ادْخُلُوا درآييد أَبْوابَ جَهَنَّمَ‌ بدرهاى دوزخ‌ خالِدِينَ فِيها در حالتى كه جاويد باشيد در آن‌ فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ‌ پس بد آرامگاه است مر گردنكشان و معاندان را دوزخ، اسناد بدى بآن با وجود حقيقت آن بجهت تنفر طباع است از مشاهده آن و چون مقصد اصلى در اين مقام وعيد مشركانست از اينجهت وعد مؤمنان را ازان مؤخر داشته ميگويد كه: