تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٤١٧
الّا امروز، و نيز مقوى عدم دلالت آيه مذكوره است بر قتال اهل بغات مصطلح اينكه در عقب آن ميفرمايد كه:
١٠-
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ جز اين نيست كه مؤمنان برادراناند با يكديگر در دين چه منتسباند باصل واحد كه ايمانست پس بايد كه ميان ايشان نزاع و شقاق نباشد و اگر بر سبيل ندرت خلاف و نزاع واقع شود فَأَصْلِحُوا پس بصلاح آريد بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ ميان برادران خود بكفّ ظالم و اعانت مظلوم و بدانكه اسناد اخوت باهل ايمان بجهت تعليل و تقرير امر است باصلاح و لهذا بعد از آنكه ذكر اصلاح را مرتب به (فاء) گردانيده و وضع ظاهر در موضع مضمر كه (بينهم) باشد و اضافه آن بمأمورين بجهت مبالغه است در تقرير، و تخصيص اثنين بذكر بجهت آنست كه آن اقل جمعيست كه ميان ايشان مخالفت واقع شود و هر گاه مصالحه ميان اقل لازم باشد پس ميان اكثر الزم خواهد بود زيرا كه فساد در شقاق و خلاف جميع أكثر و أشنع است از شقاق بين الاثنين، و يا آنكه مراد بآن اوس و خزرج است و بعد از امر باصلاح بجهت عزم اهل ايمان بر اصلاح و عدم تهاون ايشان در آن باب تخويف ايشان مينمايد در مخالفت امر مذكور بقوله وَ اتَّقُوا اللَّهَ و بترسيد از عذاب الهى و عقاب پادشاهى لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ شايد كه شما رحمت كرده شويد يعنى بوسيله اتقاء اميدوار باشيد برحمت واسعه او، چه اتقاء موجب أجر جزيل و ثواب جميل است، كعب الاحبار از سيد مختار صلى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده [١] كه
أجر المصلح بين الناس كأجر المجاهد بين أهل الحرب
مزد اصلاح كننده در ميان مردمان همچو مزد كسيست كه كارزار كند با كفار، و زهرى از سالم نقل كرده كه حضرت رسول صلى اللَّه عليه و آله و سلّم فرموده كه مسلمان برادر مسلمانانست بايد كه با وى ظلم نكنند و بدانيد كه هر كه در حاجت برادر مؤمن اقدام نمايد حقتعالى در حاجت او سعى كند و هر كه غمى از مسلمانى بردارد حق سبحانه كرب و اندوه او را در روز قيامت بفرح مبدل كند و هر كه مسلمانى را ستر كند حقتعالى روز قيامت بدن او را ستر كند. و اين حديث را بخارى و مسلم در صحيحين خود ايراد نمودهاند، و از جمله وصاياى حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم كه با امير المؤمنين سلام اللَّه عليه فرموده آنست كه اى على يك ميل راه برو و عيادت بيمار كن و دو ميل بر و تشييع جنازه نماى و سه ميل برو و اجابت دعوت كن و چهار ميل برو و زيارت كسى كن كه با او دست برادرى گرفته باشى در راه خداى و پنج ميل برو و اجابت ملهوف كن و شش ميل برو و نصرت مظلوم نماى و بر تست كه هميشه با استغفار باشى، و در حديث ديگر واقع شده كه مسلمانان برادران يكديگراند بايد كه بر يكديگر ستم نكنند و بغيبت و عيب يكديگر مشغول نشوند
[١] اين دو روايت از طرق عامه منقول و نزد اماميه صحت و اعتبار ندارد و علاوه كعب الاحبار، سيد مختار صلى اللَّه عليه و آله را نديده و درك صحبت آن حضرت را ننموده است.