تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٠١ - سورة حم عسق
شناسند عرفان او بخدا بيشتر خواهد بود چنان كه فرموده كه
أعرفكم بنفسه أعرفكم بربه
القصه حق سبحانه بعد از حجج و آيات بينه بر دلايل قدرت، درباره منكران بعث و جزاء و مكذبان سيد انبياء ميفرمايد كه:
٥٤- أَلا إِنَّهُمْ بدانيد از سر تحقيق كه كافران فِي مِرْيَةٍ در شك و ريباند مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ از رسيدن بثواب و عقاب پروردگار خود در روز جزاء، اين كلام دالست بر جهل و سفاهت ايشان بجهت اضافه عبث بحضرت سبحان در عدم مجازات اعمال بندگان و لهذا بعد از اين ميفرمايد كه أَلا إِنَّهُ بدانيد كه او سبحانه بِكُلِّ شَيْءٍ بهمه چيزى مُحِيطٌ وارسيده است از روى علم شامل و قدرت كامل [١] خود و بمجمل تفاصيل اشياء و بظواهر و بواطن آن عالم و بينا بر وجهى كه هيچ چيز از او پوشيده و پنهان نيست پس بر احوال همه كس دانا خواهد بود و همه را بجزاى عمل خود خواهد رسانيد.
سورة حم عسق
و اين را سورة الشريعة نيز گويند، و عدد آيات آن پنجاه و سه است نزد كوفى، و پنجاه نزد جماعتى ديگر، و اختلاف در سه آيتست حم و عسق و كَالْأَعْلامِ كه پيش كوفى از جمله آياتست نه غير او.
و ابى بن كعب از حضرت پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت كرده كه هر كه اين سوره را تلاوت كند خداى تعالى فرشتگان را امر فرمايد تا بر او صلوات فرستند و آمرزش خواهند تا روز قيامت، و سيف بن عميره از امام جعفر صادق عليه السّلام روايت كرده كه هر كه اين سوره قرائت كند حق سبحانه روز قيامت روى او را چون ماه شب چهارده گرداند و او را نزد خود بدارد و خطاب كند با او كه اى بنده من در دنيا مداومت بسوره حم عسق مينمودى و نميدانستى كه ثواب آن در چه مرتبه است و و اگر علم بثواب آن ميداشتى هرگز از خواندن آن ملال و كلال نمىيافتى و دايم بخواندن آن مواظبت مينمودى پس ملائكه را امر نمايد كه او را ببهشت بريد و در بهترين امكنه آن وى را جاى
[١] حقتعالى كسانى را كه راجع بعالم بعث و جزا در شك و شبهه بودند و زنده كردن مردگان را پس از تفرق و تبدد اجزاء بعيد ميشمردند هم از حيث علم بدان اجزاء و ذرات پراكنده و هم از جهت قدرت بر جمعآورى آنها، رد فرموده بقوله تعالى أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ محيط از احاطه است و احاطه بمعنى گرداگرد چيزى درآمدن و فرا گرفتن چيزيست از جميع جوانب و جهات علما يا قدرتا و در قرآن كريم نيز احاطه بدين معنى آمده و بهر دو وجه يعنى علمى و قدرتى استعمال شده است و حقتعالى در آيات چندى ذات اقدس خويش را بدين وصف ياد نموده از آن جمله در همين آيه مباركه است و خداوند تعالى محيط است بر هر چيزى يعنى بر تمام موجودات مستولى و قاهر است هم علما كه لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ الاية هم قدرتا كه هيچ مقدورى از تحت قدرت او بيرون نيست وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ.