تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ١٣ - سوره الصافات(٣٧) آيات ١١٠ تا ١١٩
غايت و ثناى بىنهايت از جانب ما بابراهيم است.
١١٠-
كَذلِكَ هم چنان كه پاداش داديم ابراهيم را بذكر جميل نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ پاداش مىدهيم نيكوكاران را بثواب جليل و ترك ذكر إِنَّا بجهت اكتفاء بسبق ذكر آنست ١١١- إِنَّهُ بدرستى كه ابراهيم مِنْ عِبادِنَا الْمُؤْمِنِينَ از جمله بندگانيست كه بما گرويده و تصديق نموده، و بعد از مضى پنج سال از بشارت اسماعيل بابراهيم باز او را بنواختيم ١١٢- وَ بَشَّرْناهُ و بشارت داديم او را بِإِسْحاقَ بوجود فرزندى ديگر اسحق نام نَبِيًّا در حالتى كه مقدر شده به نبوت يعنى پيغمبرى باشد مِنَ الصَّالِحِينَ از جمله شايستگان و ستودگان پس بنا بر تقدير وجود مقدر حال و ذى الحال مقارن يكديگر باشند نزد وجود فعل و لازم نيابد تراخى آن از ذيحال و عامل در آن وجود باشد نه فعل بشارت كه در وقت عدم ذيحال است و از اين قبيل است قوله فَادْخُلُوها خالِدِينَ و ايراد صفت ثانيه بجهت ترغيب عبادت در صلاح چه اسحق با وجود جلالت قدر و رفعت منزلت كه نبوتست بر صفت صلاحيت ممدوح گشته پس فلاح فرع صلاح است و كمال و تكميل متفرع بر آن.
١١٣- وَ بارَكْنا عَلَيْهِ و بركت داديم بر ابراهيم وَ عَلى إِسْحاقَ و بر پسر او اسحق يعنى آنچه بايشان كرامت كرده بوديم از اصناف مكرمت دينيه و دنيويه آن را بر ايشان ثابت و دايم گردانيديم تا آنكه اولاد و ذرارى ايشان را بسيار ساختيم و باقى گذاشتيم تا روز قيامت، يا آنكه از صلب ايشان انبياى بسيار بيرون آورديم و من ذرّيّتهما و از فرزندان ايشان مُحْسِنٌ نيكو- كارانند بايمان و طاعت وَ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ و برخى ديگر ستمكارند بر نفس خود بكفر و معصيت مُبِينٌ كه آشكارا و هويداست ظلم و عصيان ايشان، يعنى از نسل ايشان هم مؤمن نيكوكارند و هم كافر بدكردار، اينكلام تنبيه است بر آنكه نسب را اثرى نيست در اهتداء و ضلالت و ظلم اعقاب سرايت نميكند در آباء و اجداد و سبب نقص و عيب ايشان نميگردد چه عاصى معاقب ببدى فعل خود ميشود و معاقب بر آنچه دستهاى او كسب آن نموده نه آنكه عتاب و عقاب متفرع بر فرع يا اصل باشد كقوله تعالى فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ و بعد از ذكر قصه ابراهيم و اولاد و اظهار انعام بر ايشان بيان انعامى مىكند كه با موسى و هارون كرامت فرموده و ميگويد كه:
١١٤- وَ لَقَدْ مَنَنَّا و بدرستى كه ما منت نهاديم و انعام فرموديم عَلى مُوسى وَ هارُونَ بموسى بن عمران و برادر او هارون نعمت رسالت و نبوت را يا ساير نعم دينيه و دنيويه ١١٥- وَ نَجَّيْناهُما و برهانيديم ايشان را وَ قَوْمَهُما و گروه ايشان يعنى بنى اسرائيل