٨٠- قالَ رَبِ‌ گفت اى پروردگار من چون مرا از رحمت خود محروم گردانيدى و مرا ملعون و مطرود درگاه ساختى‌ فَأَنْظِرْنِي‌ پس مهلت ده مرا يعنى شربت مرگ بمن نچشان‌ إِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ‌ تا روزى كه برانگيخته شوند مردمان.

٨١-

قالَ‌ گفت خداى تعالى در جواب كه‌ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ‌ بدرستى كه تو از جمله مهلت داده‌شدگانى.

٨٢- إِلى‌ يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ‌ تا روز وقتى كه معلوم و معين است نزد من و متقدم و متأخر نميشود و مراد نفخه زمان اوليست كه همه خلايق در آن وقت شربت مرگ بچشند يعنى روزى كه وقت نفخه جزئيست از اجزاى آن و چون ابليس وعده انظار شنيد.

٨٣- قالَ‌ گفت بحق سبحانه كه‌ فَبِعِزَّتِكَ‌ پس بغالبيت و قهاريت تو سوگند كه بهر طريقى كه توانم‌ لَأُغْوِيَنَّهُمْ‌ هر آينه گمراه گردانم اولاد آدم را أَجْمَعِينَ‌ همه ايشان.

٨٤- إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ‌ مگر بندگان تو از فرزندان او الْمُخْلَصِينَ‌ كه پاك كرده‌شدگانند، يعنى ايشان را پاكيزه گردانيده از لوث شرك و نگهداشته از شوب خطيئه و عصيان كه مرا بر ايشان راهى نيست مراد جماعتى‌اند كه بصفت عصمت متصف‌اند چون انبياء و ائمه هدى عليهم السّلام، بعد از آن حق سبحانه در جواب او.

٨٥- قالَ‌ فرمود كه‌ فَالْحَقُ‌ پس من كه خداى بحقم نه باطل‌ وَ الْحَقَ‌ و درستى و راستى از منست‌ أَقُولُ‌ ميگويم راست و درست و اين بنا بر آنست كه حق اول خبر مبتداى محذوف باشد و حق ثانى مبتداى خبر محذوف و مفعول‌ أَقُولُ‌ محذوف و ميتواند بود كه‌ فَالْحَقُ‌ مبتدا باشد و خبر او (قسمى) محذوف و حق دوم مبتدا باشد و خبر او أَقُولُ‌ بر تقدير حذف مفعول يعنى درستى و راستى سوگند من است و حق ميگويم و بنا بر اين‌ وَ الْحَقَّ أَقُولُ‌ جمله معترضه باشد ميان جمله قسم و جواب او يعنى‌ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ‌ پس مراد آنست كه بحق سوگند ميخورم كه هر آينه پرسازم دوزخ را مِنْكَ‌ از جنس تو يعنى از تو و از ساير شياطين‌ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ‌ و از آنها كه پيروى تو كرده باشند مِنْهُمْ‌ از آدميان‌ أَجْمَعِينَ‌ همه ايشان و بنا بر قول اول‌ لَأَمْلَأَنَ‌ تفسير قول حق است، آنكه پيغمبر خود را خطاب ميكند كه:

٨٦- قُلْ‌ بگو اى محمّد مر كفار مكه را ما أَسْئَلُكُمْ‌ نميطلبم شما را عَلَيْهِ‌ بر تبليغ وحى و اداى رسالت و هدايت شما براه حق‌ مِنْ أَجْرٍ هيچ مزدى يعنى مالى كه شما بجهت‌