و صفاى نيت در زير درخت و وفا و صداقت نسبت بتو فَأَنْزَلَ‌ پس فرو فرستاد خداى‌ السَّكِينَةَ آنچه سبب سكون و آرميدن قلب ايشان بود عَلَيْهِمْ‌ بر ايشان يعنى الطافى كه مقوى قلوب ايشان بود بر ايشان انزال فرمود از تشجيع و صلح حديبيه و غير آن كه آيات بينه و حجج داله است بر غلبيت ايشان‌ وَ أَثابَهُمْ‌ و پاداش داد ايشان را بدين بيعت. فَتْحاً قَرِيباً فتحى نزديك كه فتح خيبر است يا مكه يا هجر، و اول قول قتاده و اكثر مفسران است.

١٩- وَ مَغانِمَ كَثِيرَةً و ديگر خبر داد مر ايشان را از فضل عميم خود غنيمت‌هاى بسيار يعنى غنائم قلاع خيبر يَأْخُذُونَها كه فرا گيرند آن را از ضياع و عقار و امتعه و نقود و يا غنائم هوازن كه بعد از فتح مكه بود وَ كانَ اللَّهُ‌ و هست خداى‌ عَزِيزاً غالب بر همه چيزها پس دوستان خود را نصرت دهد و بر دشمنان غالب سازد حَكِيماً دانا بحكم و مصالح بندگان و لهذا امر نمود ايشان را بصلح حديبيه و اخذ غنائم يا حكم كننده بمغلوبيت دشمنان.

٢٠-

وَعَدَكُمُ اللَّهُ‌ وعده كرده است خداى شما را اى امت عالى نهمت‌ مَغانِمَ كَثِيرَةً غنيمتهاى بسيار را در بلاد فارس و روم و غير آن از بلاد شرقيه و غربيه‌ تَأْخُذُونَها كه خواهيد گرفت آن را تا روز قيامت‌ فَعَجَّلَ لَكُمْ‌ پس تعجيل فرمود براى شما هذِهِ‌ اين يك غنيمت را كه غنيمت خيبر است يعنى پيش از همه غنائم بشما رسانيد وَ كَفَ‌ و بازداشت‌ أَيْدِيَ النَّاسِ‌ دستهاى مردمان را يعنى اهل خيبر و حلفاى ايشان را كه بنى اسد و بنى غطفان‌اند عَنْكُمْ‌ از شما به اين وجه كه خوف و رعب در دل ايشان افكند و ايشان در حصارهاى خود متقاعد شدند و در مقاتله مقابله ننمودند تا شما از ضرر ايشان سالم مانديد، و در روايت آمده كه چون حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم قلاع خيبر را محاصره فرمود قبيله اسد و بنى غطفان قصد كردند كه بمدينه روند و اموال اهل اسلام را غارت كنند و اولاد و نسوان ايشان را اسير سازند حق سبحانه القاى رعب نمود در قلوب ايشان تا از اين امر متقاعد شدند، و نزد بعضى آنست كه مالك بن عوف و عيينة بن حصين يا بنى اسد و بنى غطفان بنصرت اهل خيبر آمدند حق سبحانه خوفى در دل ايشان انداخت تا بجهت آن بازگشتند و شما اخذ غنيمت نموديد، و گويند كه مراد از اين قوم اهل مكه‌اند يعنى حق سبحانه دستهاى اهل مكه را از شما كوتاه ساخت تا شما از ايشان سالم مانديد وَ لِتَكُونَ‌ و تا باشد آن غنيمت معجله‌ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ‌ نشانه‌اى مر مؤمنان را بر صدق قول حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلّم بر وعده فتح خيبر يا بر وعده غنائم، و بنا بر اين‌ لِتَكُونَ‌ عطف باشد بر (لتسلموا) يا (لتأخذوا) محذوف و ميتواند بود كه‌ لِتَكُونَ‌ جمله معترضه باشد براى فتح مكه و متعلق آن فعل ذلك، پس معنى آن باشد كه خداى در حق شما تعجيل غنائم نمود تا آن نشانه باشد مر اهل ايمان را بر صدقيت وعده فتح خيبر با غنائم كثيره، و گويند چون‌