مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦٢ - مشارطه، معاتبه، معاقبه

مشارطه، معاتبه، معاقبه

از نظر اسلام اگر کسی بخواهد خودش را تربیت کند، اولین شرط مراقبه است، منتها میگویند قبل از مراقبه و محاسبه یک چیز هست و بعد از مراقبه و محاسبه نیز یک چیز. قبل از مراقبه «مشارطه» است؛ یعنی اول انسان باید با خودش قرارداد امضا کند، که اینها را اغلب روی کاغذ میآورند. روی کاغذ با خودشان شرط میکنند و پیمان میبندند که این گونه باشم؛ چون اگر مشارطه نشود و اول انسان با خودش قرارداد نبندد، موارد را مشخص نکند و برای خودش برنامه قرار ندهد، نمیداند چگونه از خودش مراقبه کند.

مثلًا اول با خودش یک قرارداد میبندد که خوراک من اینجور باشد، خواب من اینجور باشد، سخن من اینجور باشد، کاری که باید برای زندگی خودم بکنم اینجور باشد، کاری که باید برای خلق خدا بکنم اینجور باشد، وقت من اینجور باید تقسیم بشود. اینها را در ذهن خودش مشخص میکند یا روی کاغذ میآورد و امضا میکند، و با خودش پیمان میبندد که بر طبق این برنامه عمل کند و بعد همیشه از خودش مراقبت میکند که همین طوری که پیمان بسته رفتار کند.

همچنین در هر شبانه روز یک دفعه از خودش حساب میکشد که آیا مطابق آنچه که پیمان بستم عمل کردم؟ آیا از خود مراقبت کردم یا نکردم؟ اگر عمل کرده بود بعدش شکر و سپاس الهی و سجده شکر است، و اگر عمل نکرده بود مسئله «معاتبه» در کار میآید (یعنی خود را ملامت کردن) اگر کم تخلف کرده باشد، و «معاقبه» در کار میآید (خود را عقوبت کردن) اگر زیاد تخلف کرده باشد، که آن عقوبت کردنها با روزهها و با کارهای خیلی سخت بر خود تحمیل کردن و مجازات کردن خود است.

اینها از اصول مسلّم اخلاق و تربیت اسلامی است.