دارد لازم است عمل نیک انجام دهد و با خدا هیچ کس را شریک نسازد [١] دین و ایمان در عین اینکه در نواحی زیادی به امید و رجا قوّت و وسعت میدهد، از طرفی هم جلو یک سلسله آرزوها را میگیرد و نمیگذارد آنها رشد کند.

آدمی در ناحیه آرزو هیچ گونه محدودیتی ندارد. گاهی آرزوی امر محال میکند، مثلًا حادثهای در گذشته واقع شده و با یک کیفیت مخصوص واقع شده و آدمی آرزو میکند کهای کاش واقع نشده بود و یا آنکه آرزو میکند کهای کاش آن حادثه به فلان کیفیت واقع شده بود؛ آرزو میکند که ایام جوانی برگردد، آرزو میکند که برادر و فامیل فلان شخص باشد. هیچ کدام از اینها واقع شدنی نیست؛ چیزی که در گذشته واقع شده ممکن نیست نابود شود و چیزی دیگر جای آن را بگیرد. در عین حال جلو آرزو را نمیشود گرفت. از همین جا میتوان فهمید که آرزو در ذات خود منطق و قاعده ندارد؛ یعنی تابع منطق و قاعده عمل نیست، تابع قوانین عقل و فکر نیست و به همین دلیل لازم است اصلاح شود و تحت نظم و قاعده درآید. آرزوهای بی نظم و قاعده همانهاست که در زبان دین «آمال شیطانی» نامیده شده، همانهاست که آدمی را میفریبد و وقت و عمر او را تباه میسازد؛ نیروی خیال و فکر او را، وقت و فرصت او را بیهوده صرف میکند؛ عیناً باز مانند همان درخت که مثال زدیم:

درخت احتیاج به باغبان دارد اما نه تنها برای اینکه به او آب برساند و مواظبت کند که آفت به او نرسد، علاوه بر اینها وجود باغبان برای اصلاح و زدن شاخههای زیادی ضرورت دارد، همان شاخههای زیادی که بیجهت نیروی حیاتی درخت را مصرف میکند. آرزوهای باطل و بیثمر هم در وجود انسان مثل همان شاخه زیادی است؛ این شاخهها که زده شود، بهتر امیدهای واقعی و عملی قوّت و وسعت میگیرد. لهذا اگر بشر بخواهد در ناحیه امیدهای صادق و واقعی خود موفقیت پیدا کند و در آن ناحیه خود را رشد و نمو دهد، چارهای ندارد از اینکه با آرزوهای کاذب و خیالات واهی شیطانی مبارزه نماید که آنها جز غرور و فریب چیزی نیست. قرآن کریم میفرماید: شیطان وعدهها میدهد و آرزوهایی را در مردمی برمیانگیزد، اما آن آرزوها امیدهای صادق و واقعی نیست، فقط غرور است و فریب [٢]

[١]. [مضمون آیه ١١٠ سوره کهف][٢]. نساء/ ١٢٠