مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦٩ - معاشرت با صالحان

کار فکر کند، و این از نظر اخلاقی- همانطور که عرض کردم- نظیر محاسبة النفس است. و غیر از اینکه در هر کاری انسان باید قبلًا فکر کند، میگویند که در هر شبانه روز ولو چند دقیقه هم شده است، انسان باید به خودش مجال بدهد که درباره خودش فکر کند و درباره کارهایی که باید در مورد آنها تصمیم بگیرد بیندیشد.

در زمینه تفکر هم که خیلی [روایت] داریم. در حدیث درباره ابوذر دارد که:

کانَ اکثَرُ عِبادَةِ ابی ذَرٍّ التَّفَکرَ [١].

بیشترین عبادت ابوذر فکر کردن بود.

فکر کردن است که به انسان روشنایی میدهد، و عبادت بیتفکر ممکن است به صورت یک کار لغو و بیهوده درآید.

معاشرت با صالحان

یکی دیگر از عواملی که برای اصلاح و تربیت به آن توجه شده است، معاشرت با صالحان و نیکان است.

ما در متون اسلامی بابی داریم تحت عنوان «مجالست و تأثیر مجالست» هم در جهت مثبت و هم در جهت منفی، که مجالست صالحان آثار نیک فوق العاده دارد و مجالست بدان آثار سوء فوق العاده دارد، و این یک امری است که اجتناب ناپذیر است؛ یعنی انسان هرچه بخواهد به اصطلاح درِ دل خودش را ببندد و وقتی که میخواهد با کسی معاشرت کند خودش را آنچنان ضبط کند که از او اثری نگیرد، باز کم و بیش اثر میپذیرد. پیغمبر اکرم فرمود:

الْمَرْءُ عَلی دینِ خَلیلِهِ [٢].

هرکسی به دین دوستش است.