مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٢ - انسان، مربی خود

بازپرس الهی خالی باشد. بنابراین برای همه کس اتفاق افتاده که مورد بازخواست و سؤال این محکمه الهی شده و در نتیجه خودش مورد ملامت و سرزنش و مجازات خودش واقع گشته.

این از خصوصیات بارز انسان است که در خود یک نوع دوگانگی احساس میکند، اما در واقع دوگانگی نیست؛ یعنی چنین نیست که در هر کسی دو روح و دو نفس باشد، یکی از آنها حاکم و دیگری محکوم، یکی پند ده و دیگری پندپذیر باشد؛ چیزی که هست، همان طوری که رسول اکرم فرمود: خداوند این موجود عجیب را که نامش «انسان» است ترکیبی قرار داده از غرایز و تمایلات مختلف، و به این مناسبت در وی حالاتی شبیه دوگانگی پیدا میشود.

اگر دو نفر بخواهند با یکدیگر همکاری کنند، اول با یکدیگر پیمان میبندند، بعد در خلال همکاری بر کار یکدیگر نظارت و مراقبت میکنند و در آخر سال به حساب و رسیدگی دخل و خرج و سود و زیان میپردازند و اگر معلوم شد خوب کار کردهاند و هیچ کدام مرتکب خطا و خیانتی نشده است دست یکدیگر را میفشارند و رضایت میدهند و اگر بر عکس معلوم شد که یکی از آنها قصوری کرده و لاقیدی به خرج داده یا عمداً تقصیر کرده و خیانتی مرتکب شده، آن وقت است که رگبار ملامت و تیر سرزنش و مجازات از سوی دوستش به سوی او متوجه میشود. انسان از آن جهت که انسان است و یک نوع دوگانگی بر وجودش حکمفرماست و از آن نظر که ترکیبی است از میلها و غرایز مختلف، باید نسبت به خود همه این مراحل را طی کند؛ هم باید با خود عهد و قرارداد و پیمان ببندد، و هم همیشه از خود مراقبت کند و بر خود نظارت نماید، و هم اینکه در آخر هر سال و بلکه هر ماه و هر هفته و هر روز از خود حساب بکشد، و هم آنکه احیاناً اگر از خود خطایی مشاهده کرد خود را مورد عتاب قرار دهد. اینها همه از شئون آن مطلب است که وجود مربیان خارجی لازم است ولی کافی نیست، هرکسی باید خودش سمت مربیگری خود را داشته باشد.