میان یک عده، و کینه و عقده و انتقام در میان یک عده دیگر باید جستجو کرد. باز در نهج البلاغه است که در ضمن یک خطابه که علی علیه السلام مشغول سخن گفتن بود، شخصی حرکت کرد و گفت: یا امیرَالْمُؤْمِنینَ! اخْبِرْنا عَنِ الْفِتْنَةِ وَ هَلْ سَأَلْتَ رَسولَ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیهِ و الِهِ عَنْها؟ عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! فتنه را توصیف کن و آیا از رسول خدا چیزی در این زمینه پرسیده و شنیدهای؟ فرمود: وقتی که این آیه نازل شد: أَحَسِبَ النّاسُ انْ یتْرَکوا انْ یقولوا امَنّا وَ هُمْ لایفْتَنونَ [١]، من دانستم که در این امت فتنه واقع خواهد شد و تا رسول خدا در میان امت هست واقع نخواهد شد، از رسول اکرم پرسیدم: ما هذِهِ الْفِتْنَةُ الَّتی اخْبَرَک اللَّهُ تعالی بِها؟ فَقالَ: یا عَلِی انَّ امَّتی سَیفْتَنونَ مِنْ بَعْدی. عرض کردم: این فتنه که خدا خبر داده چیست؟ فرمود: بعد از من مردم دچار فتنه خواهند شد. من گفتم: آیا شما در احُد وقتی که گروهی از مسلمین شهید شدند و من توفیق شهادت پیدا نکردم و از این جهت محزون شدم، به من نگفتید: ابْشِرْ فَانَّ الشَّهادَةَ مِنْ وَرائِک مژده باد تو را به شهادت که در انتظار توست؟ فرمود: همینطور است. بعد به من فرمود: حالا بگو صبر تو چگونه خواهد بود؟ گفتم: یا رَسولَ اللَّهِ! لَیسَ هذا مِنْ مَواطِنِ الصَّبْرِ وَلکنْ مِنْ مَواطِنِ الْبُشْری وَ الشُّکرِ [٢] آنجا جای صبر نیست، جای خوشحالی و شکرگزاری است. آن وقت رسول اکرم اینطور توضیح داد و فرمود: یا علی! بعد از من امت من مال دنیا به چنگ میآورند و همان مال، آنها را گرفتار فتنهها خواهد کرد و با این حال بر خدا منت میگذارند که دین دارند، تمنای رحمت او را دارند و از عذاب او ایمناند، احکام و مقررات الهی را با تأویل و شبهه پامال میکنند، حرامهای خدا را حلال میکنند، شراب را به نام نبیذ و مال حرام و رشوه را به نام هدیه و ربا را به نام بیع میخورند. من گفتم: یا رسول اللَّه! تکلیف من در این وقت چیست؟ آیا با این مردم معامله کفر و ارتداد کنم یا معامله فتنه؟ فرمود: معامله فتنه.

مسلمین بعد از رسول اکرم موفق شدند فتوحات زیادی بکنند و کشور اسلامی توسعه یافت، اموال و ثروتهای بیحسابی به دستشان افتاد و متأسفانه تقسیم این اموال بهطور عادلانهای صورت نگرفت و تخم فتنهها در همین جا کاشته شد و بعد

[١]. عنکبوت/ ٢[٢]. نهج البلاغه، خطبه ١٥٤