مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٧٢ - ارادت

گفتیم که معاشرت یک اثر قهری دارد. این نکته را هم عرض بکنم: اینکه عرض کردم فرق است میان معاشرت معلم و متعلم و غیر آن، برای این است که انسان دو جور معاشرت دارد. در یک جور معاشرتها انسان به اصطلاح دروازه روح خودش را میبندد، خودش را مخفی میکند، نه خودش را آن طوری که هست بر طرف ظاهر میکند و نه آمادگی دارد که طرف را در خودش بپذیرد. میبینید انسان اولین بار که با کسی برخورد میکند، هم او زود یک حالتی پیدا میکند که خودش را در مقابل انسان میگیرد و هم انسان یک قیافه مصنوعی به خودش میدهد، یعنی همه آنچه را که هست به او نشان نمیدهد. ولی همینکه با همدیگر صمیمی شدند، دیگر درِ دلها به روی یکدیگر باز میشود؛ این آنچه که دارد به او میگوید و لااقل پنهان نمیکند، او هم آنچه که دارد به این ارائه میدهد. آن معاشرتهایی که فوق العاده اثر دارد این معاشرتهای صمیمانه است، و این توصیهها هم بیشتر توجه به معاشرتهای صمیمانه دارد. در این معاشرتهاست که انسان بدون اینکه بفهمد، اثر پیدا میشود. شعر مولوی خیلی شعر خوبی در این جهت است. میگوید: