مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٣ - نظر قرآن درباره وجدان

نظر قرآن درباره وجدان

قرآن در مورد اینکه انسان مجهز به یک سلسله الهامات فطری است سکوت نکرده است. در سوره مبارکه «والشمس» میخوانیم:

وَ الشَّمْسِ وَ ضُحیها. وَ الْقَمَرِ اذا تَلیها. وَ النَّهارِ اذا جَلّیها. وَ اللَّیلِ اذا یغْشیها. وَ السَّماءِ وَ ما بَنیها. وَ الْارْضِ وَ ما طَحیها. وَ نَفْسٍ وَ ما سَوّیها. فَالْهَمَها فُجورَها وَ تَقْویها [١].

آخرین سوگند این است: سوگند به روح بشر و اعتدال آن که خدای متعال به روح بشر کارهای فجور و کارهای تقوا را الهام کرد که چه فجور است، چه فسوق است، چه زشت و نباید کردنی است و چه تقوا و پاکی است و باید انجام بشود.

وقتی این آیه قرآن نازل شد: تَعاوَنوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنوا عَلَی الْاثْمِ وَ الْعُدْوانِ [٢] (بر کارهای نیک و بر تقواها همکاری کنید ولی بر اثمها، گناهها و کارهای دشمنی خیز همکاری نکنید) مردی به نام وابصه آمد خدمت رسول اکرم و گفت: یا رسول اللَّه! سؤالی دارم. فرمود: من بگویم سؤال تو چیست؟ بفرمایید. آمدهای که برّ و تقوا و همچنین اثم و عدوان را برایت تعریف بکنم. گفت: بله یا رسول اللَّه، برای همین آمدهام. نوشتهاند پیغمبر سه انگشت خود را جمع کردند زدند به سینه وابصه و فرمودند: یا وابِصَةُ! اسْتَفْتِ قَلْبَک، اسْتَفْتِ قَلْبَک، اسْتَفْتِ قَلْبَک [٣] این استفتاء را از دل خودت بکن، از قلبت استفتاء کن؛ یعنی خدا این شناخت را به صورت یک الهام به قلب هر بشری الهام فرموده است. این شعر مولوی که: «گفت پیغمبر که اسْتَفْتُوا الْقُلوب ...» همین حدیث را بیان میکند.

یا آیه دیگر قرآن میفرماید: وَ اوْحَینا الَیهِمْ فِعْلَ الْخَیراتِ [٤]. در تفسیر المیزان استنباط خیلی شیرینی دارند، میفرمایند: نفرمود «وَ اوْحَینا الَیهِمْ انِ افْعَلُوا الْخَیراتِ» وحی کردیم که کارهای خیر را انجام دهند. اگر اینجور بود همین وحی