قیامت ایمان داشته باشد هرگز با مردم با غدر و فریب رفتار نمیکند. در روزگار ما بعضی نادانان خدعه و فریب را یک نوع حسن سیاست و حسن تدبیر به حساب میآورند. گاه هست که اشخاص بصیر به تحولات و گردش امور هم راه حیله و نقشه شیطانی را میدانند ولی امر و نهی الهی مانع به کار بردن آن نقشه شیطانی است، لهذا در عین قدرت و توانایی کامل از به کار بردن آن صرف نظر میکنند، ولی آنها که پایبند دین و حقیقت نیستند انتظار این گونه فرصتهای شیطانی را میکشند که در موقع خود استفاده کنند.

دیشب ضمن اینکه به محتویات نهج البلاغه- که مجموعهای از سخنان بلند و آسمانی امیرالمؤمنین علی علیه السلام است- اشاره کردم، عرض کردم در این کتاب درباره بعضی موضوعات، مکرر بحث شده و چند موضوع را به عنوان مثال عرض کردم. یکی از آن موضوعات توضیح و دفاع از روش مخصوصی است که علی علیه السلام در سیاست و اداره امر خلافت به کار میبرد، و چون آن راه و روش و آن سیاست برای غالب افراد که خود را اهل تدبیر و سیاست میدانستند غیرقابل هضم بود لهذا مکرر در اطراف این مطلب توضیحاتی داده و از آن دفاع فرموده است.

مقدمتاً باید عرض کنم که از همان ابتدا که علی علیه السلام زمام امور را به دست گرفت، بعضی از دوستان و علاقه مندان آن حضرت راجع به دو موضوع پیشنهادهایی داشتند و در حقیقت به سیاست آن حضرت اعتراض داشتند. در دو شب قبل عرض کردم که علی علیه السلام در آن مدت پر انقلاب و پر آشوب خلافت، دشمنانش او را به دو کار متهم میکردند که علی از آنها بری بود و بلکه مسئول آن دو کار، خود متهم کنندگان بودند؛ یکی خون عثمان که مستمسک اصحاب جمل و اصحاب صفّین بود، در صورتی که خود آنها در آن کار دست داشتند، و یکی داستان حَکمین که مستمسک خوارج بود و خود آنها به وجود آورنده آن داستان بودند.

اکنون عرض میکنم دو موضوع دیگر هم بود که بعضی دیگر از راه خیرخواهی و کمک به امیرالمؤمنین پیشنهاد میکردند ولی برای آن حضرت اخلاقاً مقدور نبود که بپذیرد. آن دو موضوع یکی تقسیم بیت المال بود که آن حضرت امتیازی برای بعضی نسبت به بعضی قائل نمیشد؛ فرقی میان عرب و عجم، ارباب و غلام، قریشی و