مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٥ - اختیار، امتیاز بزرگ انسان

عین حال زندگی انسان با زندگی آنها قابل مقایسه نیست، لااقل از نظر سادگی و پیچیدگی قابل مقایسه نیست، چرا؟ برای اینکه آن جاندارها به حکم غریزه فعالیت میکنند، به حکم غریزه کارها را تقسیم کردهاند، به حکم غریزه انضباط و نظم را رعایت میکنند، به حکم غریزه انجام وظیفه میکنند. طرز فعالیتهای غریزی آنها شبیه است به عملیات طبیعی بدن ما نظیر حرکات منظم قلب و ریه و گردش خون و غیره؛ یعنی یک نوع جبر و ضرورت و عدم امکان تخلفی حکمفرماست. اما انسان در فعالیتهای خود اینچنین نیست، مختار و آزاد است؛ باید کارها را میان افراد خود تقسیم کند اما با اختیار و تشخیص و انتخاب؛ باید نظم و انضباط داشته باشد، آنهم با اختیار و انتخاب. فرق بزرگی که انسان با حیوان دارد همین است که همیشه دو راه در جلو خود میبیند و همیشه خود را بر سر دوراهی مشاهده میکند و باید یکی از ایندو را انتخاب کند. اما حیوانات اجتماعی از قبیل موریانه و مورچه و زنبور عسل اینطور نیستند، فقط یک راه در جلو دارند و بس. این است که قرآن کریم یک جا درباره انسان میفرماید: «آیا ما برای انسان دو چشم و یک زبان و دو لب قرار ندادیم و او را به دو ارتفاع رهنمایی نکردیم [١]؟» مقصود از «دو ارتفاع» دو راه حق و باطل است، مانند دو راهی که به طرف کوه بالا میرود و یکی از آندو آدمی را از گردنه عبور میدهد و دیگری به پرتگاه منتهی میگردد. در جای دیگر میفرماید:

«ما انسان را از نطفهای آفریدیم که دارای خلیطها و رشتهها و استعدادهای گوناگون است، او را در معرض امتحان و آزمایش قرار میدهیم، او را شنوا و بینا قرار دادیم، راه را به او نشان دادیم اما او را طوری آفریدیم که مجبور نیست از طبیعت یا غریزهای اطاعت کند، او آزاد و حرّ و مختار آفریده شده و باید شخصاً خودش راه خود را انتخاب کند، ما راه را به او نشان دادیم و او خود داند که قدردان یا ناسپاس بوده باشد.» [٢]

این است امتیاز بزرگ انسان از غیر انسان و این است مبنای قانون و اخلاق و مقررات و این است مبنای نبوت و رسالت و کتب آسمانی. کتب آسمانی و انبیای عظام یکی از دو هدف مقدسشان این است که عدل و انصاف و مساوات و برابری را