مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٢ - آموزشهای نفس انسان در خداشناسی

وظایف الاعضایی، فیزیولوژی و تشریحی، همینطور که برگ درختان [بر معرفت کردگار] دلالت میکند، انگشت یا ناخن انسان هم دلالت میکند، بلکه در هر مویی از مویهای بدن انسان یا در هر رگ از رگهای بدن انسان یک دلالتی هست. از این جهت انسان شبیه اشیاء دیگر است. اما آموزشهایی هست که از مختصات نفس انسان است که گفتیم قرآن هم [برای نفس انسان از نظر شناخت خدا] حساب جداگانه باز کرده. اینکه میگویم «حساب جداگانه» برای این است که مثلًا میگوید: وَ فِی الْارْضِ ایاتٌ لِلْموقِنینَ در زمین نشانههاست برای اهل یقین، کسانی که بخواهند به مقام یقین برسند. بدیهی است انسان هم در زمین است و بیرون از زمین نیست، ولی راجع به انسان میفرماید: وَ فی انْفُسِکمْ [١] و در خود شما.

اختصاص میدهد. یا در آیه دیگر میفرماید: سَنُریهِمْ ایاتِنا فِی الْافاقِ وَ فی انْفُسِهِمْ حَتّی یتَبَینَ لَهُمْ ا نَّهُ الْحَقُ [٢]. حساب آفاق (عالم بیرون) را یک حساب جداگانه ذکر میکند. میتوانست انسان را هم جزء آفاق ذکر کند ولی برای «خود» انسان، جدا حساب باز کرده: وَ فی انْفُسِهِمْ.

آموزشهای نفس انسان در خداشناسی

آن درسها و آموزشهای خاص چیست؟ این آموزشها خیلی زیاد است. من به آن آموزشهای عرفانی که یک نفر سالک پس از مراقبههای خیلی زیاد- که گوش قلب و چشم دلش باز میشود و با درون خودش عالم ماوراء را مشاهده میکند- لااقل به مقام مریم دختر عِمران میرسد که در حال عبادت، فرشتگان با او صحبت میکنند، یا زکریا میشود و غیر اینها چه از انبیا و چه از غیر انبیا، به آن آموزشها کار ندارم چون اینها مربوط به افرادی است که لااقل مقداری سیر و سلوک و مراقبه کردهاند و پردهها را عقب زدهاند. اگر اینها را بگوییم، میگویید ما که اینجور نیستیم، آنها یک عده خاصاند. نه، مسائلی را میگوییم که در همه افراد هست.