موضوع دیگری که در این کتاب زیاد مورد عنایت امیرالمؤمنین است، موضوع حقوق اجتماعی و عدالت و مساوات و مبارزه با ظلم و ستمگری و تجاوز است. در بسیاری از کلمات خود روی این موضوع عنایت بالخصوصی به خرج داده.

همان طوری که خودش در عمل مجسمه عدل و مساوات بود، در کلماتش هم ظهور و بروز دارد. در عمل آنقدر در این راه کوشش میکرد که قوی و ضعیف نمیشناخت و میگفت: قوی در نزد من ضعیف است تا وقتی که حقی را که پامال کرده از او پس بگیرم و ضعیف در نزد من قوی است تا وقتی که حق سلب شده او را برای او بگیرم.

آنجا که پای عدالت و حقوق بود دیگر نه فرزند میشناخت و نه برادر و نه خویشاوند و نه دوست و نه هیچ کس دیگر. در کلمات امیرالمؤمنین بحثهای زیادی است راجع به انواع حقوقی که در جامعه بشری هست، راجع به اینکه «حق» یک مطلب عمومی است، له یک دسته و علیه دسته دیگر وضع نشده، له هرکس هست علیه او هم هست و علیه هرکس هست له او هم هست، هرجا که حقی است وظیفهای هم پهلوی او وجود دارد، اینطور نیست که حق مال بعضی و وظیفه به عهده بعضی دیگر باشد.

از جمله مسائلی که در کلمات امیرالمؤمنین نسبتاً زیاد مورد عنایت است سیاست مخصوص و روش خاص اداره اجتماع است که خودش پیروی میکرده، یعنی همان روش صاف و صادقانه و بیغلّ و غش و خالی از مکر و خدعه و فریب و نفاقی که در اداره امور داشت و حاضر نبود به هیچ قیمتی نیرنگ و فریب و خدعه را در کار خود دخالت دهد.

بعضی از این موضوعات، شایسته است از روی دقت و توجه به همه جوانب کلام آن حضرت تفسیر و توجیه شود. بسیار دیده شده که کسانی گوشهای از کلمات آن حضرت را گرفتهاند و بدون توجه به سایر کلمات حضرت و بدون توجه به طرز عمل و سیرت آن حضرت، به یک نحوی تفسیر کردهاند که با روح تعلیمات آن حضرت سازگار نیست. ان شاء اللَّه در این سه چهار شب دیگر که این سخنرانی هست هرشب یکی از این موضوعات را که احتیاج به توضیح و تفسیر دارد موضوع سخن قرار میدهیم.

از جمله چیزهایی که در زندگی امیرالمؤمنین کاملًا نمایان است آن هماهنگی و همعنانی قول و عمل است. امیرالمؤمنین قبل از آنکه سخنور خوبی باشد و مثلًا