مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤٣ - اهمیت نیت

ادائی (به قصد ادا) بجا میآورم قربةً الی اللَّه، آن وقت بگوید: اللَّه اکبر. البته از لحاظ انگیزه تأثیری ندارد؛ انگیزه بجای خود، ولی وقتی که به این صورت در بیاید، کارْ بیشتر از سطح ناآگاهی به سطح آگاهی میآید، یعنی انسان کارش را آگاهانهتر انجام میدهد.

ارکان نیت

اسلام هیچ عبادتی را بدون نیت نمیپذیرد، و نیت از نظر اسلام دارای دو رکن است:

یکی اینکه عمل باید از روی توجه باشد نه از روی عادت، آنچنان عادتی که انسان بدون اینکه خودش توجه داشته باشد کأنّه بدنش دارد عمل را انجام میدهد، مثل خیلی کارهایی که انسان بدون توجه انجام میدهد مانند راه رفتن. انسان وقتی دارد راه میرود توجه ندارد که دارد راه میرود، از روی بیتوجهی است. [پس اولین رکن نیت این است که انسان] باید ذهنش را متمرکز کند به طوری که عمل از روی توجه باشد نه بیتوجهی. اینکه میگویند استدامه نیت هم شرط است برای همین است. توجهی هم که [در ابتدای نماز] داری کافی نیست؛ یعنی اگر انسان در وسط نماز آنچنان از کار خود غفلت کند که باید متوجهش کرد، نمازش باطل است.

رکن دوم نیت، اخلاص است و اینکه انگیزه انسان از عمل چیست.

[بنابراین دو رکن نیت به این شرح است]:

١. چه میکنم؟.

٢. برای چه این کار را انجام میدهم؟.

«چه میکنم» اصل نیت است که حتماً باید برای نزدیکی به خدا و رضای او باشد.

اهمیت نیت

نیت آنقدر اهمیت دارد که اگر خود عمل را و نیتی را که توأم با عمل است اندازه گیری کنند، جنبه نیت بر پیکر عمل رجحان دارد. این، مفهوم آن حدیثی است که پیغمبر اکرم فرمود: نِیةُ الْمُؤْمِنِ خَیرٌ مِنْ عَمَلِهِ [١] نیت مؤمن از عملش بالاتر است.