ستایش آفرین است [و بعضی کارها چنین نیست.] اصلًا بحث ما از همین جا شروع شد که ما پارهای از کارهای بشر را میبینیم که با کارهای عادی و طبیعی او متفاوت است. کارهای طبیعی و عادی بشر کارهایی است که ستایشها و آفرینها و تحسینها را بر نمیانگیزد. ولی پارهای از کارهاست که شکوه و عظمت و جلال دارد، جمال و زیبایی دارد، در مقابل خودش تواضع و خشوع و تحسین میآفریند، و واقعاً هم این جور است. کیست که ببیند انسانی خود را فدای نجات جامعه خودش میکند، برای خود مشقت میخرد که به دیگران آسایش برساند، و تحسینش نکند؟! قرآن کریم درباره پیغمبر اکرم میفرماید: لَقَدْ جاءَ کمْ رَسولٌ مِنْ انْفُسِکمْ عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیکمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیمٌ [١] پیامبری از جنس خود شما برای شما آمده است؛ یک خصوصیت او این است که بدبختیها و «عَنَت» های شما، مشقتها و ناراحتیهایی که شما گرفتارش هستید و خودتان در اثر جهالت و نادانی و یا چیز دیگر درک نمیکنید و ناراحت نیستید [بر او ناگوار است.] در نهایت بدبختی هستید و خودتان درک نمیکنید ولی عَزیزٌ عَلَیهِ بر او ناگوار است، او ناراحتیاش را تحمل میکند، او رنجش را میبرد، رنج ناراحتی تو را. بدیهی است این امر تقدیس و عظمت و شکوه دارد.

بنابراین [این نظریه میگوید] در مکتب اخلاق کاری بکنید که بشر بتواند زیباییهای معنوی کارهای اخلاقی را درک کند؛ زیبایی فداکاری، زیبایی استقامت، زیبایی انصاف دادن درباره خود نسبت به دیگران، زیبایی گذشت، زیبایی حلم، زیبایی تحمل، زیبایی جود، زیبایی سخا را درک کند. اگر این زیباییها را درک کند همانطور که زیباییهای حسی را درک میکند [در این صورت به سوی این اعمال جذب میشود.] مثلًا وقتی یک قالی زیبا را میبیند عاشق و شیفتهاش میشود و آن را به قیمتی گرانتر از قیمت اصلی میخرد، چرا؟ چون زیباییاش را درک میکند.

کاری بکنید که مردم زیباییهای مکارم اخلاقی را درک کنند، فکرشان در زیبایی محدود نباشد به مسائلی که مربوط به امور جنسی است؛ هزاران زیبایی دیگر را که در طبیعت وجود دارد، زیباییهایی که خیال درک میکند، احساس نماید و بعد برود بالاتر و اوج بگیرد، زیباییهای کارهای نیک را، زیبایی نیک کرداری را درک کند و

[١]. توبه/ ١٢٨