بعضی دیگر جور دیگری تعریف کردهاند، گفتهاند: فعل اخلاقی آن فعلی است که ناشی از احساسات نوع دوستانه باشد. در انسان یک سلسله عواطف میتواند وجود داشته باشد. اگر منشأ یک فعل عاطفه نوع دوستی بود، آن فعلْ اخلاقی است.

این تعریف با تعریف اول، در نتیجه یکی است، منتها آن از راه غایت تعریف کرده و این از راه فاعل؛ چون فعلی که غایت [آن] غیر باشد، بدون اینکه انسان احساسات غیردوستی داشته باشد عملًا ممکن نیست. ممکن است صاحب آن نظریه چنین عقیدهای داشته باشد، ولی واقعاً ممکن نیست. و فعلی هم که ناشی از احساسات غیردوستانه باشد قهراً هدف [از آن] غیر است. تفاوت این دو تعریف این میشود که اولی به علت غایی تعریف کرده است و دومی به علت فاعلی، ولی دیدیم خیلی نزدیک به یکدیگرند.

آیا این تعریف درست است؟ آیا میشود گفت فعل اخلاقی یعنی فعلی که غایت [آن] غیر است یا ناشی از احساسات غیردوستانه است؟ به نظر میرسد خالی از اشکال نباشد. [مثلًا باتوجه به] احساسات مادرانه که اختصاص به انسان ندارد و در حیوانات هم هست، آیا کار مادرانه کار اخلاقی شمرده میشود؟ و آن را میتوان گفت اخلاقی یا باید گفت طبیعی؟ مسلّم، مادر در آن فداکاریهای مادرانه خودش که حتی در حیوانات هم وجود دارد غایتش خودش نیست، فرزند است، و کارش هم ناشی از غرایز فردی خودش نیست، ناشی از احساس غیردوستی است که [آن غیر] فرزندش باشد. ولی با اینکه کار مادرانه از نظر عاطفی کار بسیار باشکوه و با ارزشی است، اما نمیشود گفت که مادرها متخلّق به اخلاق عالی هستند، چون مادر به حکم فطرت و به حکم خلقت و آفرینش این احساسات را دارد؛ یعنی مادر این حالت را برای خودش مانند یک خُلق کسب نکرده است، بلکه با این خوی فطری به دنیا آمده است (و لذا اسمش را هم خُلق نباید گذاشت)، به اختیار او نیست و همینطور که هر فردی غریزه جنسی دارد و میل به جنس مخالف بهطور غریزی و خوی طبیعی در او هست، میل به صیانت فرزند هم بهطور طبیعی در مادر هست. این است که گفتهاند- و درست هم گفتهاند- که کار مادرانه را