مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٥٠ - روح علمی

دلیلهای پیداکردنی، دلیلهای ساختگی و تراشیدنی است و دلیل تراشیدنی دیگر دلیل واقعی نیست و منشأ گمراهی انسان میشود.

عالمهای بزرگ که روح علمی دارند، غرورشان خیلی کمتر است- و یا ندارند- نسبت به افراد کم بضاعتی که روح علمی ندارند و چهار کلمهای میدانند و خیال میکنند که تمام علم همین است. در حدیثی هست که: الْعِلْمُ عَلی ثَلاثَةِ اشْبارٍ یعنی علم سه وجب است یا سه قطعه است یا سه مرحله است، اذا وَصَلَ الَی الشِّبْرِ الْاوَّلِ تَکبَّرَ در مرحله اول تکبر به انسان دست میدهد، خیال میکند که دیگر تمام حقایق عالم را میداند، وَ اذا وَصَلَ الَی الشِّبْرِ الثّانی تَواضَعَ در مرحله دوم میفهمد که نه، اینطور هم نیست، میآید پایین و کوچک میشود، وَ اذا وَصَلَ الَی الشِّبْرِ الثّالِثِ عَلِمَ انَّهُ لایعْلَمُ شَیئاً و در مرحله سوم میفهمد که نسبت به آنچه باید بداند هیچ نمیداند.

بنابراین در تعلیم و تربیت باید به متعلّم روح علمی داد؛ یعنی نباید توجه فقط به این باشد که او دانا بشود، بلکه همچنین باید کاری کرد که روح حقیقت جویی (و عاری از بیماریهایی که انسان را از حالت حقیقت جویی منحرف میکند یعنی تعصبها، جمودها، غرورها و تکبرها) در او پدید آید. اینها را باید دور کرد تا متعلّم با روح علمی بار بیاید.