مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦١ - مراقبه و محاسبه

ترازویی است که فقط سبک سنگینی خوب را میسنجد؛ اگر خوب در آن هست سنگین است، اگر نه سبک است. مَنْ خَفَّتْ مَوازینُهُ، مَنْ ثَقُلَتْ مَوازینُهُ. کسی که میزانهایش سبک است امُّهُ هاوِیةٌ [جایگاهش جهنم است.] کسی که میزانهایش سنگین است فَهُوَ فی عیشَةٍ راضِیةٍ [١] [او در بهشت، زندگانی آسودهای خواهد داشت.].

خودتان را اینجا وزن کنید، ببینید سبکید یا سنگین. اینجا حضرت بهطور کلی دستور محاسبه میدهد، ولی در روایات ما تفسیر بیشتر این مطلب این است که فرمودهاند:

لَیسَ مِنّا مَنْ لَمْ یحاسِبْ نَفْسَهُ فی کلِّ یوْمٍ [٢].

هرکسی که هر شبانه روز یک بار به حساب خودش رسیدگی نکند، او از ما نیست.

چون اغلب شما پزشک هستید، به شما مثال ذکر میکنم. شما که کار پزشکی دارید، با اینکه کسی از شما حساب نمیکشد ولی آخر شب آن صندوقتان را یک حسابی میکنید که امروز چقدر درآمد داشتید، و اگر در کار بیمارهایتان دقیق باشید یک صورتی از بیمارهایتان دارید، یک حسابهایی دارید، حساب میکنید که امروز چقدر و چگونه کار کردم. همین جور بلبشو که هیچ حسابی در کار انسان نباشد نیست.

یکی از مفاخر دنیای اسلام در اخلاق این است که به الهام همین دستورها ما یک سلسله کتابها داریم در زمینه محاسبة النفس. سید بن طاوس محاسبة النفس نوشته، کفعمی محاسبة النفس نوشته، و در اغلب کتب اخلاقی اسلامی- و شاید در همه کتب اخلاقی که خواستهاند استیفا کنند- این مسئله مراقبة النفس و محاسبة النفس را مطرح کردهاند.