فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٧ - ایرادهای این نظریه

بنابراین با این حسابها نمیشود اینچنین گفت که قیمت کالا را فقط مقدار کاری که روی آن انجام شده است تعیین میکند. چرا ماهی جنوب نصف قیمت ماهی شمال را دارد؟ آیا به کار انسان مربوط است؟ یعنی صید آن نصف این وقت گرفته و صید این دو برابر آن وقت گرفته است؟ یا نه، خودِ کاری که در طبیعت روی این انجام شده، برای انسان گوشت لذیذتر و بهتر و مفیدتر با ویتامین بیشتر به وجود آورده و آن اینطور نیست. پس به کار انسان مربوط نیست. البته کار انسان یکی از عاملهایی است که در نوسان قیمتها تأثیر دارد ولی تنها عامل در این زمینه نیست.

اصل مطلب یعنی مسئله «ارزش اضافی» میماند برای هفته آینده که چرا اینها روی حساب خودشان میگویند سرمایه داری دزدی است.

- آیا میتوان گفت که استعدادهای انسانها مساوی است؟

استاد: قطعی است که اینطور نیست. ما در بچههای یک خانواده که از یک پدر و مادر هستند و به یک نوع هم علاقه درباره اینها هست و اینها را به یک مدرسه و یک محیط هم میفرستند میبینیم با همدیگر تفاوت دارند. مسئله اختلاف استعدادها را خیال نمیکنم بشود انکار کرد. البته در اینکه یک مقدارش اکتسابی است یعنی هر امر فطری قابل اضافه کردن هست، تردیدی نیست. مثلًا دو نفر یکی استعدادش کمتر است یکی بیشتر ولی آن که استعدادش کمتر است بیشتر کار میکند و آن که استعدادش بیشتر است کمتر کار میکند- که خیلی از افرادی که پراستعداد هستند کم کار از آب درمیآیند- بعد معلومات هر دو برابر میشود، برای اینکه او استعداد فطریاش زیاد است ولی کارْ کم کرده و اکتسابش کم است، و این اگر استعداد فطریاش کم است بیشتر کار کرده و خودش را به او رسانده است. یک آدم کم استعداد با کار زیاد، خودش را به پراستعدادها میرساند. ولی اختلاف استعدادها را نمیشود انکار کرد.