ابزارسازی سبب امتیاز شد، نه اینکه اول به حکم طبیعت ممتاز شده بود و- به تعبیر ما- بُعد جدید پیدا کرده بود بعد ابزارساز شد. انسان به حکم قانون خلقت انسان شد یعنی آن بُعد جدید را پیدا کرد و چون انسان شد ابزارساز شد. اینها میگویند نه، انسان به حکم قانون خلقت امکان ابزارسازی پیدا کرد و ابزارسازی او را انسان کرد، و لهذا اینها میگویند انسان ساخته کار خودش است.

حال باید اینجا یک مطلبی به آنچه که در بحث «پرکسیس» گفتیم اضافه کنیم. در بحث «پرکسیس» اینها مجمل بیان میکردند ولی این بحث مکمّل آن است. در آنجا میگفتند کار انسان سازنده انسان است، انسان ابزار را میسازد و ابزار انسان را میسازد. ما در آنجا فقط از جنبه اجتماعی بحث میکردیم و گفتیم این حرف با اصول معارف الهی هم درست است که عمل سازنده انسان است ولی از نظر روحی و معنوی و اجتماعی؛ نقش عمل در سازندگی انسان اصل درستی است، با اختلافاتی که با اینها داریم. ولی اینها ناچارند یک قدم جلوتر بروند [بگویند] عمل و کار نه فقط سازنده انسان اجتماعی است، سازنده انسان طبیعی هم هست، یعنی انسان در طبیعت با کار و ابزارسازی خودش از حیوانات امتیاز پیدا کرد؛ یعنی ابتدا انسان آفریده شد، یک اختلاف سطحی- نه نوعی- با حیوانات داشت و آن اینکه مثلًا ساختمان انگشتهایش با آنها فرق داشت. خود ساختمان انگشتها خیلی چیز سادهای است. در میان حیوانات یک حیوانی تصادفاً خلق شد که ساختمان انگشتهایش با حیوانات دیگر فرق داشت، یک تغییر خیلی سطحی. همین تغییر سطحی سبب شد که انسان بتواند با این سرانگشتان ابزارسازی کند، بعد ابزارسازی بکلی خلقت او را عوض کند، تغییر بدهد و او را به صورت نوع جداگانهای دربیاورد.

این را هرگز علم نمیپذیرد. علم امروز معتقد به اصل جهش است. این [نظریه] با حرف داروین سازگارتر است تا حرفهایی که بعد از داروین پیدا شده است. علم امروز معتقد است که انسان در یک مرحله جهش وار به انسانیت رسیده نه با کار تدریجی. حرف اینها با حرف داروین جور در میآید. میدانید که در نظریه داروین حیوانات تدریجاً و به صورت کند و آرام تبدّل نوعی پیدا کردهاند و میکنند، حتی انسان. این حرف، دیگر امروز مردود است. از نظر علم امروز، ارتباط نسلی حیوانات امر مورد قبولی است که حیوانات- از جمله انسان- رابطه نسلی با حیوانات گذشته دارند ولی هر حیوانی مادامی که در نوع خودش هست اگر تغییراتی پیدا کند خیلی سطحی و تدریجی است اما وقتی به مرحلهای میرسد که حیوان میخواهد از نوعی وارد نوع دیگر بشود یک تغییر جهش وار در آن پیدا میشود،