میبینیم که مردم لامذهبی هم هستند و همیشه علما اگر بیشترشان مذهبی نباشند کمترشان مذهبی نبودهاند، که خود اینها بعد مجبورند به دروغ یک عده علمایی را که مذهبی بودهاند بگویند لامذهب [بودهاند.]

خود داروین که اینها این همه به او افتخار میکنند یک فرد مذهبی بوده. تاریخ است که درباره او مینویسد وقت مردنش کتاب مقدس را به سینه خود چسبانده بود، و خودش هم دائماً [مذهبی بودن خود را] میگفت. کشیشها با او مخالف بودند و او را تکفیر میکردند ولی خودش خودش را کافر نمیدانست، خیلی هم مؤمن میدانست و معتقد بود، و میگفت بین حرف من و آنچه در کتب مقدس آمده هیچ منافاتی نیست، من به خدای یگانه معتقدم. او در مسئله «منشأ اصلی حیات» اول اینجور فرض میکرد که در این تسلسل انواع، رشتهها منتهی میشود به هفت نوع اوّلی نه به یک نوع (مثل اینکه در زمان او مسئله سلول مطرح نبوده). بعد میپرسیدند آن هفت نوع چگونه پیدا شد؟ میگفت آنها را دیگر خالقْ حیات را در آنها دمیده است. شبلی شمیل در مقدمهای که نوشته است- البته ترجمه متن بخنر آلمانی است که خود بخنر هم یک مرد ماتریالیست است- این مطلب را نقل کرده است. در همه کتابها، هرجا که نویسندگان تاریخ علوم از روی بیغرضی شخصیت داروین را نوشتهاند گفتهاند علی رغم تکفیرهایی که شد خودش مرد مؤمنی بوده است.

ادیسون که یکی از مخترعین بزرگ دنیاست آیا یک مرد مذهبی بوده یا لامذهب؟ مرد مذهبی بوده است. اینشتین که در زمان ما تقریباً مشهورترین و معروفترین مرد علمی جهان بوده و هست و در فیزیک و ریاضی هنوز هم کسی ادعا نمیکند که به پایه او رسیده، مرد مذهبی بوده یا غیر مذهبی؟ مرد مذهبی بوده. ادینگتون فیزیکدان معروف جهان که گویا هنوز هم زنده است و در فیزیک نظریات قابل توجهی دارد، یک آدم مذهبی خیلی قوی است. در میان تمام طبقات دانشمندان (فیزیکدان، ریاضیدان، زیست شناس، روان شناس، جامعه شناس) هم مذهبی وجود دارد هم غیر مذهبی. پس به مسئله علم و جهل مربوط نیست. اینجا هم مثلًا یک بچه لیسانسیه ایرانی که با چه دوز و کلکی توانسته خودش را تازه در دانشگاههای ایران جا بزند، این دیگر عالم است و علمی فکر میکند و چون علمی فکر میکند اینها را قبول ندارد، اما مثلًا اینشتین دیگر علمی فکر نمیکند! واضح است که حرف مفتی است.

مسئله ترس چطور؟ تمام آن ترسهایی که در قدیم علتهایش به قول اینها مجهول