فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠٤ - بیان علمی

خود بیگانه شدن که اجباراً باز دومرتبه باید به حالت با خود یکی شدن برگردد. اینها گاهی اینطور میگویند: مرحله اشتراک اولیه، بعد آنتی تزش برده داری، بعد سنتزش دوره فئودالیسم؛ باز برده داری خودش تز، فئودالیسم سنتز، دوره بورژوازی ترکیب، همینطور یک در میان تا اینجا میآیند. ولی خیلی اوقات در یک حساب کلیتر آن دوره

فلسفۀ تاریخ، ج ٣، ص: ٦٢٣

اشتراک اولیه را تز میدانند و تمام این ادوار دیگر را که دوره مالکیت است دوره آنتی تز و تضاد و یک نوع از خود بیگانه شدن میدانند که در آن دوره اشتراک نهایی همه با یکدیگر یکی میشود.

پس این منافات با این جهت ندارد؛ و بعلاوه این تقریبی که من عرض کردم بیانی است که ما روی فلسفههای خودمان برای آنها تقریب میکنیم که حرفشان بهتر فهمیده شود. آنها هیچ وقت [چنین بیانی ندارند.] [١]

حال آیا واقعاً نیاز به دولت و حکومت فقط به دلیل مالکیت است؟ یا دلایل دیگری، هم وجود داشته است و هم وجود دارد که مهمترش در عصر ماست که هرچه زمان پیش میرود کنترل و نظارت دولتها بیشتر میشود و این یک امر طبیعی است که باید در جامعه یک واحدی- دولت به معنای اعم را میگوییم- وجود داشته باشد که واحد برنامه ریزی باشد و همین واحد نیاز به قوّه مجریه هم دارد.

ادامه بحث را ان شاء اللَّه در جلسه آینده طرح میکنیم.