هرکس هرچه احتیاج دارد به رایگان وجود داشته باشد، دیگر اختصاص از بین میرود، مثل هوا که چون به اندازهای که هرکسی بخواهد تنفس کند رایگان وجود دارد، مالکیت هوا مطرح نیست. اینها هم میگویند که ابزار تولید در ابتدا فنّی نبوده؛ یا سنگ غیر صیقلی بوده که در دسترس همه بوده است یا اگر چوبی به اندازه یک چماق بوده جدا کردن آن از درخت کار همه کس بوده است. بنابراین چون ابزار تولید در سطحی بوده که خیلی ساده بوده و در اختیار همه افراد میتوانسته قرار بگیرد، پس موجبی برای مالکیت خصوصی در کار نبوده است. اگر مثلًا در بیابان انسان با خودش احتیاطاً سنگ برمیدارد که اگر سگی به او حمله کرد به او سنگ بزند، این سنگ دیگر مالکیت برنمی دارد.

برخلاف آنجایی که ابزار تولید تکامل مییابد و جنبه فنی پیدا میکند، در نتیجه در اختیار هرکسی نیست، مثل این که به صورت کمان درمیآید. کمان ساختن کار هرکس نیست و بعلاوه وقت و نیروی زیادی میبرد. اینجاست که به تعبیر خود این فرد جای غصب کردن هست که این کاری که دیگری کرده یکی بیاید از دستش برباید. این یک دلیل دیگری میتواند باشد.

٣. نبودن محصول اضافی

سوم: علت دیگری هست و آن نبودن محصولات اضافی است؛ یعنی به علت اینکه ابزار تولید تکامل پیدا نکرده بود، بشر نمیتوانست بیش از احتیاج روزمره خودش محصول به دست بیاورد که بتواند آنها را ذخیره کند. به قول اینها در دوره اشتراک اولیه هم فلاحت بوده، اما نه فلاحت در یک مقیاس وسیعی که از مایحتاج و سرانه افراد اضافه بیاید. هر کسی آن مقدار میتوانسته تولید کند که روزمره از آن اعاشه کند، محصول اضافی نبوده است. ولی صنعت تکامل پیدا کرد، بشر فی الجمله به درجه تمدن رسید، ابزار تولید تکامل پیدا کرد، یک نفر قادر بود که چند برابر مصرف خودش تولید کند، مثلًا یک نفر قادر بود که بیست خروار یا بیشتر گندم در سال تولید کند در صورتی که خودش [بدون ابزار جدید] دو خروار گندم میتوانست تولید کند. وقتی که محصول اضافی پیدا شد، زمینه برای استثمار به وجود آمد که یک افرادی خودشان کار نکنند و از محصول کار دیگران استفاده کنند. در گذشته چنین چیزی امکان نداشت. همین قدر که محصول اضافی پیدا شد امکان اختصاص دادن به خود پیدا شد. امکان استثمار که پیدا شد مالکیت خصوصی آمد.

بنابراین مالکیت خصوصی آن وقتی پیدا شد که امکان استثمار به وجود آمد. قبل از آنکه امکان استثمار به وجود بیاید، غصب و قهراً مالکیت خصوصی امکان نداشت.