مى‌فرمايد: «هنگامى كه در ناقور، كوبيده شود- آن روز روز سختى است و بر كافران آسان نيست» فَاذا نُقِرَ فى النّاقُوْرِ- فَذلِكَ يَوْمِئِذٍ عَسيرٌ- عَلَى الْكافِرينَ غَيْرُ يَسيرٍ.

«نَقْر» به گفته ارباب لغت در اصل به معناى كوبيدن چيزى است.

«ومنقار» به وسيله كوبيدن است و از آن‌جا كه كوبيدن همراه با صداست گاه اين واژه به معناى ايجاد صدا يا سبب آن كه دميدن در شيپور است آمده، و لذا گروهى آيه را مستقيماً به معناى «نفخ در صور» تفسير كرده‌اند (نقر به معناى دميدن و «ناقور» به معناى صور). [١]

اين احتمال نيز وجود دارد كه تعبير به نقر به خاطر آن است كه صداى شيپور رستاخيز آن قدر عظيم است كه گويى گوش را سوراخ مى‌كند و در مغز فرو مى‌رود!

به هر حال اين تعبير اشاره به «نفخ دوّم» است، به گواهى آياتى كه بعد از آن قرار دارد، و از وضع سخت كافران در آن روز خبر مى‌دهد و به گفته فخر رازى اگر منظور «نفخ اوّل» باشد (چنانكه بعضى از مفسّران احتمال داده‌اند) آن روز، روز سختى بر كافران نخواهد بود، زيرا روز مردن و رهايى يافتن است، روز سخت، روز قيامت، مقارن صيحه حيات است. [٢]

***

در شانزدهمين آيه باز تعبير جديدى ديده مى‌شود، و آن تعبير «صاخَّة» است.

مى‌فرمايد: «هنگامى كه «صاخّه» يعنى صداى مهيب بيايد، در آن روز انسان از برادر خود فرار مى‌كند ... فَاذا جائَتِ الصاخَّةُ يَوْم يَفِرٌ الْمَرْءُ مِنْ اخيِه ...

«صاخَّة» از ماده «صَخّ» به گفته راغب، صداى شديدى است كه از صاحب نطقى بر مى‌خيزد، و به گفته «مقاييس اللّغة» صيحه‌اى است كه گوش را كر مى‌كند، بعضى از مفسّران نيز آن را به معناى كوبيدن سر انسانى به سنگ، و بعضى به معناى استماع و گوش فرا دادن تفسير كرده‌اند. [٣]

به هر حال اين تعبير اشاره به «نفخ صور» است، آن هم نفخه دوّم، همان صيحه عظيمى كه صيحه بيدارى و حيات است، و همگان را زنده كرده به عرصه محشر مى‌فرستد، در آن روز هر انسانى به قدرى‌

[١]. به مجمع البيان، تفسير روح المعانى و روح البيان و تفسير فخر رازى و قرطبى ذيل آيه مورد بحث مراجعه شود.

[٢]. تفسير فخر رازى، جلد ٣٠، صفحه ١٩٧.

[٣]. به تفسير مجمع البيان (جلد ١٠، صفحه ٤٤٠) و تفسير كبير (جلد ٣١، صفحه ٦٣) و روح المعانى (جلد ٣٠، صفحه ٤٨) و قرطبى (جلد ١٠، صفحه ٧٠١٥) مراجعه شود.