بخشش نيستند و طبعاً در جهنّم خلود دارند، اما گنهكاران ديگر قابل بخشش و آمرزش‌اند اين نشان مى‌دهد كه حساب آنها از كفّار جداست، و همه را نمى‌توان در يك صف قرار داد.

اشتباه نشود اين آيه چراغ سبز به گنهكاران نمى‌دهد، زيرا وعده قطعى عفو به آنها داده نشده بلكه تنها وعده احتمالى مى‌دهد، زيرا منوط به مشيّت الهى شده و از آنجا كه مشيّت و خواست خدا آميخته با حكمت اوست و حكمتش ايجاب مى‌كند كه شايستگى‌ها معيار اين عفو و بخشش باشد، سبب مى‌شود كه گنهكاران تمام پيوندهاى خود را با خداوند و اولياء اللَّه قطع نكنند، و پل‌هاى پشت سرشان را ويران ننمايند.

در روايات اسلامى آمده است كه اين آيه اميد بخش‌ترين آيات قرآن مجيد است، چنانكه از اميرمؤمنان علي عليه السلام مى‌خوانيم: ما في القُرآنِ آيَةٌ ارْجي عِنْدي مِنْ هذِهِ الايةِ «در قرآن آيه‌اى اميد بخش‌ترين از اين آيه نيست». [١]

براى توضيح بيشتر بايد به اين نكته توجه داشت كه آيه فوق مسلماً ناظر به ارتكاب گناه صغيره نيست، چرا كه در آيات قرآن به كسانى كه از گناهان كبيره اجتناب كنند وعده عفو از گناهان صغير داده شده است، و نيز ناظر به گناهان كبيره بعد از توبه نمى‌باشد چرا كه توبه سبب بخشودگى گناهان حتى گناه شرك است، بنابراين تنها مفهومى كه براى آيه باقى مى‌ماند اين است كه ميان شرك و ارتكاب گناه كبيره (بدون توبه) فرق گذاشته است، اولى غير قابل بخشش است، چرا كه با وجود شرك هيچگونه شايستگى براى عفو نيست اما دومى قابل بخشش مى‌باشد، ولى نه بى‌قيد و شرط، بلكه با شرائطى كه در جمله‌ لِمَنْ يشاءُ «براى هركس كه بخواهد» به آن اشاره شده.

شاهد ديگر بر اين مدعى آيات متعددى از قرآن مجيد است كه مى‌گويد: هركس كار نيكى انجام دهد و داراى ايمان باشد نتيجه آن را خواهد گرفت، اگر ارتكاب گناه كبيره سبب دخول در آتش دوزخ گردد اعمال صالح نتيجه‌اى براى آنها نخواهد داشت. [٢]

باز دليل ديگر آيات شفاعت است، زيرا گناهان صغيره در پرتو اجتناب از كبائر بخشوده مى‌شود، و گناهان كبيره نيز با توبه بخشيده خواهد شد، بنابراين شفاعت تنها براى مرتكبان گناه كبيره است كه توبه نكرده‌اند آنها هستند كه اگر شايستگى شفاعت داشته باشند بخشوده مى‌شوند.

[١]. براى توضيح بيشتر به تفسير نمونه، جلد ٣، صفحه ٤٠٩ مراجعه فرماييد.

[٢]. سوره مؤمن، آيه ٤٤، و زلزال آيه ٧.