پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٩٩ - ٤- شفاعت در چه زمانى است؟

ضمناً اين تعبيرات مخصوصاً تعبيرى كه در روايت اخير آمده به خوبى نشان مى‌دهد كه شفاعت مولود نوعى پيوند معنوى با نيكان و پاكان و مؤمنان و دانشمندان است.

درباره شهيدان نيز از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده كه فرمود: وَ يَشْفَعُ الرَّجُلُ مِنْهُمْ في سَبْعينَ الْفاً مِنْ اهْلِ بَيْتِهِ وَ جيرانِهِ: «يك نفر از آنها درباره هفتاد هزار نفر از خانواده و همسايگان (و غير آنها) شفاعت مى‌كند»!. [١]

حتى از رواياتى استفاده مى‌شود كه «شفيع انسان اطاعت خداوند و عمل به حق است» (شافِعُ الخَلْقِ:

العَمَلُ بِالحَقِّ وَ لُزُومُ الصِّدْقِ). [٢]

كوتاه سخن اينكه از مجموع اين روايات و روايات فراوان ديگرى كه در منابع اسلامى وارد شده يك نتيجه روشن گرفته مى‌شود كه شفاعت از مهمترين مسائل تربيتى در اسلام است‌ كه ارزش‌هاى والاى اسلامى را با توجه به نوع شفاعت‌كنندگان نشان مى‌دهد، و همه مسلمانان را به سوى اين ارزشها و صفات شفاعت كنندگان و ايجاد رابطه با آنها ترغيب و تشويق مى‌نمايد، هرگونه تفسير نادرست و تحريف باطل را از مسأله شفاعت مى‌زدايد. [٣]

٤- شفاعت در چه زمانى است؟

بى‌شك از جمله زمان‌هايى كه شفاعت در آن صورت مى‌گيرد روز قيامت است، چرا كه بسيارى از آيات شفاعت ناظر به آن روز مى‌باشد، ولى آيا در جهان برزخ و يا حتى در عالم دنيا نيز شفاعت صورت مى‌گيرد و در آخرت قبل از پايان حساب شفاعتى هست يا نه؟ جاى گفتگو است.

مرحوم علّامه طباطبايى در اينجا بحث مشروحى دارد، و در پايان چنين نتيجه مى‌گيرد كه مسأله‌

[١]. مجمع‌البيان، جلد ٢، صفحه ٥٣٨ (ذيل آيه ١٧١ آل‌عمران).

[٢]. غرر الحكم.

[٣]. درالميزان بعد از آنكه شفاعت را به معناى تأثير اسباب در مسبّبات، تفسير مى‌كند، شافعان را به دو دسته در عالم تكوين و تشريع تقسيم مى‌نمايد و از جمله شافعان تشريعى، توبه و ايمان و عمل صالح و قرآن و انبياء و فرشتگان و مؤمنان را مى‌شمارد و در اين زمينه به آياتى كه دلالت بر تأثير اين امور يا اين اشخاص در آمرزش گناهان دارند استدلال مى‌نمايد (هرچند عنوان شفاعت در آنها نيست) مانند ٥٤ زمر و ٢٨ حديد و ٩ مائده و ١٦ مائده و ٦٤ نساء و ٧ مؤمن و ٢٨٦ بقره.