است، ولى از آنجا كه دست چپ و كارهايى كه با آن انجام مى‌شود را اشاره‌اى به تيره بختى و ناميمونى مى‌دانستند كلمه شوم در اين معنا به كار رفته است و به اين ترتيب «اصحاب الميمنه» و «اصحاب المشئمه» در اصل به همان معناى صاحبان دست راست و دست چپ است، كه نامه اعمالشان به دست راست يا چپ آنها داده مى‌شود، و تفسير آن به گروه «خوشبخت و سعادتمند» و گروه «بدبخت و تيره روز» معناى دوّم محسوب مى‌شود.

فخررازى در تفسير خود «اصحاب الميمنه» را به اصحاب جنّت و بهشت تفسير كرده مى‌گويد: اين يا به خاطر آن است كه نامه اعمالشان به دست راستشان است يا از جهت اين است كه از دست راست آنها در عرصه محشر نورى ساطع مى‌شود همان‌گونه كه قرآن مى‌گويد: يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ ايْديِهمْ و بِايْمانِهِمْ‌ (حديد- ١٢) و يا به خاطر آن است كه دست راست دليل بر خير و نيكى است و عرب مرغانى را كه از طرف راست آنها حركت مى‌كردند به فال نيك، و آنهايى را كه از طرف چپ پرواز مى‌كردند به فال بد مى‌گرفتند. [١]

جمله‌ ما اصْحابُ الْمَيْمَنَةِ وَ ما اصْحابُ الْمَشْئَمَةِ كه به صورت «استفهاميه» آمده اشاره به مقام بسيار بلند گروه اوّل و مقام بسيار پايين گروه دوّم است، گويى علو مقام و كثر بركات گروه اوّل به قدرى است كه از دسترس فكر انسان بيرون است و اين تعبير كنايه لطيفى از همين معنا مى‌باشد، به عكس تعبير دوّم كه كنايه از شدت انحطاط مى‌باشد.

البته در اين آيات سخنى از نامه عمل به ميان نيامده ولى با توجه به ساير آيات قرآن كه اين دو واژه را در مورد نامه‌هاى اعمال به كار برده تفسير فوق مناسب به نظر مى‌رسد.

***

در چهارمين آيه كه ادامه آيات فوق در همين سوره واقعه است مى‌فرمايد: «و اصحاب يمين (صاحبان دست راست) چه اصحاب يمينى؟ آنها در سايه‌هاى (فرح بخش) درختان سدر بى‌خار قرار دارند» وَ اصْحابُ الْيَميْنِ ما اصْحابُ الْيَمينِ- فى سِدْرٍ مَخْضُودٍ

سپس در چند آيه بعد مى‌افزايد: «و اصحاب شمال (صاحبان دست چپ) چه اصحاب شمالى؟-

[١]. تفسير كبير فخررازى، جلد ٢٩، صفحه ١٤٢.