موجوديت جامعه اسلامى مصرف گردد (آن گونه كه در بعضى از روايات در مورد قيام حضرت مهدي عليه السلام آمده است) ولى اينها هيچكدام ضابطه كلّى نيست، ضابطه اصلى كنز همان است كه در بالا گفته شد.

ديگر اينكه چرا مى‌گويد پيشانى و پشت و پهلوهايشان را داغ مى‌كنند؟

ممكن است به خاطر واكنش‌هايى باشد كه آنها در برابر محرومان و مستمندان انجام مى‌دادند نخست چهره و پيشانى درهم مى‌كشيدند، سپس بابى اعتنايى از آنها منحرف مى‌شدند و بعد به كلّى پشت كرده و روى مى‌گردانيدند، لذا به ترتيب پيشانى و پهلوها و پشت آنها را با همان سكّه‌ها داغ مى‌كنند آن گونه كه قلب محرومان را داغ و سوزان كردند.

***

١٣- فرار از جهاد

مى‌دانيم از ديدگاه اسلام يكى از بزرگترين گناهان همين گناه است، گناهى است كه مايه شكست و ذلّت و زبونى و بدبختى مسلمين است، و مجازات آن از شديدترين مجازات‌هاست، قرآن مى‌گويد: يا ايها الذَّينَ آمنُوا اذا لَقيتُم الذَّينَ كفروا زَحْفاً فلا تُولّوُهُمْ الأدْبارَ- وَ مَنْ يُولّهِم يَوْمئِذٍ دُبُرَهُ الّا مُتَحَرّفاً لقتال او مُتحيّزاً الى فِئَةٍ فَقَدْ بآءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّه وَ مأواه جَهَنَّمَ وَ بِئَسْ المَصيرُ: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد هنگامى كه با انبوه جمعيت كافران در ميدان نبرد روبرو شويد به آنها پشت نكنيد- و هركس در آن هنگام به آنها پشت كند- مگر در صورتى كه هدفش كناره‌گيرى از ميدان براى آمادگى جهت حمله مجدّد يا به قصد پيوستن به گروهى (از مجاهدان) بوده باشد- گرفتار غضب الهى خواهد شد و جايگاه او جهنّم است و چه بد جايگاهى است؟! (انفال ١٥- ١٦).

«زحف» به گفته ارباب لغت‌ [١] در اصل به معناى حركت كردن توأم با كشيدن پاها به روى زمين است، مانند حركت كودك در آغاز راه رفتن، يا شتر به هنگام خستگى زياد، سپس اين واژه در معنا حركت يك جماعت عظيم به كار رفته چرا كه به خاطر كثرت جمعيت چنان به نظر مى‌رسد كه گويى روى زمين مى‌لغزند و به پيش مى‌روند.

[١]. مقاييس اللّغه- مفردات راغب و التحقيق في كلمات القرآن الكريم.