«مجرم» از ماده «جرم» در اصل به معناى قطع كردن است، لذا در مورد قطع كردن ميوه از درختان يا قطع خود درختان به كار مى‌رود و از آنجا كه گنهكاران خود را با اعمال خويش، از خدا و از نجات و سعادت محروم مى‌سازند اين واژه در مورد آنها به كار رفته است.

آيا مفهوم آيه اين است كه هر گناهى الزاماً سبب ورود در دوزخ است، يا به نظر به مجرمان خاصّى دارد؟ ظاهر آيه گرچه اطلاق دارد ولى از آيات ديگر ممكن است استفاده شود كه منظور جرمى است كه آميخته با كفر و بى‌ايمانى باشد، در آيه ٧٤ زخرف مى‌خوانيم: انَّ المُجْرِمينَ في عَذابِ جَهَنَّمَ خالِدُونَ‌:

«مجرمان در عذاب دوزخ جاودانه مى‌مانند».

مسلّم است كه خلود در دوزخ مخصوص كفار است نه هر گنهكارى، و در آيه ٤١ مدّثر مى‌خوانيم‌ يَتَسائَلُونَ عَنِ المُجْرِمينَ ما سَلَكَكُمْ في سَقَرَ: «بهشتيان از مجرمان مى‌پرسند چه چيز سبب شد كه شما دوزخى شويد»؟ و آنها در پاسخ گناهانى را مى‌شمرند از جمله تكذيب روز قيامت كه مساوى با كفر است.

نظير اين معنا كه سخن از جرم آميخته با كفر است در آيات متعدد ديگرى نيز آمده است‌ [١] اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد از مجرمان در آيه مورد بحث گنهكارانى است كه كاملًا در گناه فرو رفته‌اند به گونه‌اى كه نه شايسته شفاعتند، و نه در خور عفو خدا، اينها عموماً وارد دوزخ مى‌شوند.

***

٢٤- تعدّى از حدود الهى‌

اين عنوان نيز يكى از عناوين كليّه‌اى است كه در قرآن مجيد وعده دوزخ درباره آن داده شده است، مى‌فرمايد: وَ مَنْ يَعْصِ اللَّه وَ رَسُولَهُ وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها وَ لَهُ عَذابٌ مُهِينٌ‌: «و آنكس كه نافرمانى خدا و پيامبر را كند، و از حدود الهى تجاوز نمايد او را در آتشى وارد مى‌كند كه جاودانه در آن خواهد ماند و براى او مجازات خوار كننده‌اى است (نساء- ١٤).

منظور از حدود الهى قوانين و احكام و مقررات اوست، گرچه ارباب لغت براى واژه‌ «حدّ» سه معناى‌

[١]. به آيات اعراف ٤٠ و ٨٤ و ١٣٣ و حجر- ١٢ و ٥٨ و فرقان- ٣١ و نمل- ٦٩ و غير اينها كه درباره اقوامى همچون‌قوم لوط، قوم فرعون، و دشمنان انبياء است كه همه كافر بودند، وارد شده، و كلمه «مجرم» در مورد آنان به كار رفته است.