اين بحث را با حديثى از امام صادق عليه السلام پايان مى‌دهيم فرمود: مَنْ عَلِمَ انَّ اللَّه يَراهُ وَ يَسْمَعُ ما يَقُولُ، وَ يَعْلَمُ ما يَعْمَلُهُ مِنْ خَيْرٍ اوْ شَرَّ، فَيَحْجُزُهُ ذلِكَ عَنِ الْقَبيحِ مِنَ الاعْمالِ، فَذلِكَ الذَّي خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى: «كسى كه مى‌داند خدا او را مى‌بيند و آنچه را مى‌گويد مى‌شنود، و آنچه را از نيك و بد عمل انجام مى‌دهد، و اين توجه او را از اعمال زشت باز مى‌دارد، او كسى است كه از مقام پروردگارش خائف است، و خود را از هواى نفس باز داشته». [١]

***

٦- پيشگامان در ايمان‌

پيدايش هر آئين جديد الهى با سنت شكنى‌هايى همراه است، مخصوصاً آئينى همچون اسلام كه در محيط بسيار خرافى و آلوده به انواع مفاسد، و مملو از ارزش‌هاى كاذب و غلط ظاهر گشت.

بديهى است پيشگام شدن در ايمان به چنين پيامبرى كارى بسيار مشكل است و نياز به شهامت فراوان دارد، زيرا هميشه پيشگامان در ايمان مورد هجوم جاهلان متعصب قرار دارند و چون در اقليتند جان و مال و حيثيتشان همواره در خطر است.

بعلاوه آنها «اسوه‌اى» براى ديگران محسوب مى‌شود و سببى براى پيشرفت آئين حق در دنيا روى اين جهات چهارگانه پيشگامان امتياز بزرگى دارند و اينجاست كه قرآن مجيد وعده قطعى بهشت را به آنها داده و در آيه ١٠ سوره واقعه مى‌فرمايد: «و پيشگامان پيشگام، آنها مقربانند، و در باغ‌هاى پر نعمت بهشت جاى دارند» (وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ- اولئكَ الْمُقَرَّبُونَ- في جَنَّاتِ النَّعيمِ). [٢]

اين در صورتى است كه‌ «سابقون» را به معناى سابقون در ايمان تفسير كنيم، ولى بعضى از مفسّران آن را به سبقت در طاعة اللَّه (اطاعت فرمان خدا) يا سبقت در نمازهاى پنجگانه، يا جهاد، يا هجرت، يا توبه، تفسير كرده‌اند، در اين صورت نيز مى‌تواند شاهدى براى مقصود باشد، چرا كه پيشگامان در اين اعمال خير نيز اسوه و قدوه ديگرانند، و هم مردمانى ايثارگر و با شهامت و متوكل بر خدا، شايسته بهره‌مند شدن از جنات نعيمند.

[١]. تفسير نور الثقلين، جلد ٥، صفحه ١٩٧، حديث ٤٨ (اصول كافى، جلد ٢، صفحه ٧٠ (باب الخوف و الرجاء) حديث ١٠١.

[٢]. همين معنا در آيه ٢١ حديد و ١٣٣ آل‌عمران نيز آمده است.