لذا در حديثى در ذيل آيه ٤٣ فرقان‌ ارَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ الهُهُ هَواهُ‌ از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آمده است: ما تَحْتَ ظِلِّ السَّماءِ مِنْ الهٍ يُعْبَدُ مِنْ دُوْنِ اللَّه اعْظَمُ عِنْدَ اللَّه مِنْ هَوىً مُتَّبَعٍ؛ «در زير آسمان هيچ بتى نزد خدا بزرگتر از هوى و هوسى كه از آن پيروى كنند نيست»! [١]

قابل توجه اينكه نقطه مقابل اين دو صفت (خوف از خدا و نهى نفس از هوى) در آيات قبل از آن در همان سوره نازعات دو وصف «طغيانگرى» و «مقدم داشتن دنيا بر آخرت» و نتيجه آن دوزخ شمرده شده است‌ (وَ امَّا مَنْ طَغَى وَ اثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا فَانَّ الْجَحيمَ هِيَ الْمَأْوَى) و به راستى خمير مايه تمام بدبختى‌ها اين دو صفت و سرچشمه تمام نيك بختى‌ها آن دو صفت است (دقت كنيد).

به گفته بعضى از مفسّران سرچشمه‌هاى هفتگانه گناه كه در آيه ١٤ آل‌عمران آمده است: زُيِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشِّهَواتِ مِنَ النِّساءِ وَ الْبَنينَ وَ الْقَناطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الأنْعامِ وَ الْحَرْثِ‌ «محبت زنان و فرزندان و اموال هنگفت از طلا و نقره و اسب‌ها (و مركب‌ها) ى ممتاز و دام‌ها و زراعت‌ها در نظر مردم جلوه داده شده است» همه در هوى پرستى خلاصه مى‌شود، و سرچشمه هوى پرستى عدم معرفت و عدم خوف از خداست. [٢]

در اينكه منظور از «مقام رب» در آيه مورد بحث چيست؟ مفسّران تفسيرهاى گوناگونى دارند: بعضى آن را اشاره به مواقف قيامت و از جمله موقف حساب مى‌دانند [٣] و بعضى اشاره به مقام عدالت او مى‌دانند و همه اينها در حقيقت بازگشت به ترس از اعمال و گناهان مى‌كنند، زيرا خداوند «ارحم الراحمين» است و در ذات او چيزى كه مايه خوف انسان گردد نيست، ولى همان‌گونه كه مجرمان از ديدن قاضى عادل مى‌ترسند و از شنيدن نام محكمه و دادگاه وحشت مى‌كنند گنهكاران نيز از مقام عدل و حساب و علم خدا خائفند (دقت كنيد).

در حقيقت دوزخى در اين جهان است به نام دوزخ شهوات، و دوزخى در جهان ديگر دوزخ مجازات كه از اين دوزخ سرچشمه مى‌گيرد!.

[١]. تفسير درالمنثور، جلد ٥، صحفه ٧٢.

[٢]. تفسير روح‌البيان، جلد ١٠، صفحه ٣٢٧.

[٣]. بنابراين‌ «مقام ربه» به معناى‌ «مقامه عند ربه» است.