پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٠ - عذاب خلد يا (عذاب جاويدان)

فيها ابَداً) (جن- ٢٣).

همين معنا در آيه ٤٥ سوره احزاب نيز آمده كه در آنجا نيز «خلود» با ابديّت آميخته و توأم شده است.

تعبير به خلود در مورد آتش دوزخ در آيات زيادى از قرآن مجيد آمده گاه به صورت وصفى‌ (خالِدُونَ، خالِدينَ) و گاه به صورت فعلى و مانند ٦٩ فرقان درباره مشركان و قاتلان و زناكاران، بعد از اشاره به عذاب مضاعف آنها در قيامت، مى‌فرمايد: ويَخْلُدُ فيه مُهاناً «هميشه با خوارى در آن خواهد ماند».

و گاه اين عنوان به صورت قيدى براى عذاب بيان شده، چنان‌كه در آيه ٥٢ يونس مى‌خوانيم: (ثُمَّ قيلَ لِلَّذينَ ظَلَمُوا ذوقُوا عَذابَ الخُلْد): «سپس به ظالمان گفته مى‌شود بچشيد عذاب خلد را».

تعبير «خلود» در اشكال مختلف آن (فعلى، وصفى و مصدرى) در مورد عذاب دوزخ بيش از سى بار در آيات قرآن مجيد ديده مى‌شود، و تأكيد قرآن بر اين عنوان، مفهوم خاصّى دارد كه دليلش در بحث‌هاى آينده به خواست خدا روشن خواهد شد.

البته اين واژه در مورد نعمت‌هاى بهشتى نيز در آيات فراوانى از قرآن مجيد آمده است كه در بحث نعمت‌هاى بهشتى به آن اشاره شد.

اكنون ببينيم‌ «خلود» در لغت و كلمات مفسّران به چه معناست:

در لسان العرب، «خُلْد» به معناى دوام بقاى در سرايى كه انسان از آن خارج نمى‌شود تفسير شده است، اضافه مى‌كند اينكه آخرت را «دار الخُلْدِ» گفته‌اند به خاطر آن است كه مردم هميشه در آن مى‌مانند.

در «مقاييس اللّغه» معناى واحدى براى ريشه آن ذكر شده، و آن ثبات و بقاء و ملازمت است.

همين معنا در «صحاح اللّغه» و كتب ديگر نيز آمده.

ولى راغب در «مفردات» معناى اصلى آن را دور ماندن چيزى از فساد و باقى ماندن بر حالت اصلى مى‌داند، و مى‌گويد: «هر چيزى به زودى تغيير نكند و فاسد نشود، عرب آن را به «خلود» توصيف مى‌كند، و لذا به معناى طول عمر و بقاء مدّت طولانى نيز آمده است.

«راغب» در جاى ديگر از كلماتش مى‌گويد: رَجُلٌ مُخَلَّدٌ (مرد جاودانه) به معناى كسى است كه دير پير مى‌شود).

به هر حال از مجموع كلمات اهل لغت دو نظر مختلف به دست مى‌آيد: نخست اينكه معناى اصلى‌