پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢٠ - ٢- اعراف از نظر منطق عقل

«اعراف» باقى نمى‌ماند، و از آنها به خوبى استفاده مى‌شود كه: اعراف محلى است كه مشرف است بر بهشت و دوزخ، گروهى والا مقام از اولياء اللَّه در آنجا قرار دارند و گروهى وامانده و ضعيف الايمان، و اين در زمانى است كه مؤمنان خالص بهشت رفته‌اند و گنهكاران بى‌ايمان به دوزخ، اما گروهى كه اعمال نيك و بدى با هم داشته‌اند، و از جهتى داراى نقاط مثبت و از جهتى داراى نقاط منفى بوده‌اند بر اعراف مائده، و در انتظار اين هستند كه مردان الهى اعراف درباره آنها چگونه عمل كنند؟.

درباره اين دو گروه كه بر اعراف قرار دارند، و اينكه هر كدام كيانند قبلًا ضمن بيان تفسير آيات به طور مشروع سخن گفته شد.

و از اينجا روشن مى‌شود كه رسالت مردان الهى اعراف در حقيقت يكنوع شفاعت براى كسانى است كه‌ «خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً» (اعمال نيك و بد را به هم آميخته‌اند) و پيوسته در حال اضطراب و نگرانى هستند، هنگامى كه از نقطه اعراف به بهشتيان مى‌نگرند آرزو مى‌كنند در كنار آنها باشند، و هنگامى كه چشمشان به دوزخيان مى‌افتد مضطرب مى‌شوند و آرزو مى‌كنند هرگز در كنار آنها قرار نگيرند.

و از اينجا ضمناً فلسفه وجود اعراف روشن مى‌شود كه هدف نشان دادن مقامات بلند اولياء اللَّه، و دستگيرى آنها نسبت به واماندگان، و نيز ارائه سرنوشت گروهى از گنهكاران است كه سرانجام مشمول شفاعت آن بزرگ مردان خواهند شد.

٢- اعراف از نظر منطق عقل.

معلوم است كه هيچ دليل عقلى براى اثبات وجود اعراف نداريم، زيرا عقل تنها كليات مربوط به حساب و كتاب و پاداش و كيفر را اثبات مى‌كند، چرا كه اگر اينها نباشد با عدالت و حكمت خدا سازگار نخواهد بود.

اما مواقف قيامت، و مراحل پاداش و كيفر، چگونگى ورود بهشتيان در بهشت، و دوزخيان در دوزخ و صراط و اعراف و مانند آن از جزئيات قيامت مسائلى نيست كه جز از طريق دليل نقلى قابل اثبات باشد.

ولى با توجه به اينكه شفاعت نيز از حكمت خداوند سرچشمه مى‌گيرد، (آن گونه كه در بحث‌