پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٧ - ٤- اقسام نامههاى عمل

٤- اقسام نامه‌هاى عمل‌

همان‌گونه كه قبلًا نيز اشاره شد از آيات قرآن مجيد به خوبى استفاده مى‌شود كه براى هر انسانى سه نوع كتاب يا نامه عمل وجود دارد: نخست: كتابى است كه براى هر انسانى جداگانه موجود است و تمام جزئيات اعمال او در آن منعكس است و همان است كه گاه به دست راست و گاه به دست چپ داده مى‌شود، اين معنا در تعدادى از آيات مورد بحث منعكس مى‌باشد از جمله: آيه ١٣ سوره اسراء وَ كُلَّ انْسانٍ الْزَمناهُ طائرَهُ فى عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقيه مَنْشوُراً اقْرَأْ كِتابَكَ كفَى بِنَفسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسيباً

تعبير «كُلَّ انْسانٍ» (هر انسانى) و همچنين‌ «كِتابَكَ» (نامه اعمال خودت) اشارات روشنى به اين نامه اعمال اختصاصى است، جمله‌ هاؤُمُ اقْرَؤُا كِتابِيَه‌، و جمله‌ يا لَيْتَنى لَمْ اوتَ كِتابِيَه‌ (در سوره حاقه آيات ١٩ و ٢٥ كه مى‌گويد: (بياييد ناه اعمال مرا بخوانيد) يا مى‌گويد: (اى كاش نامه اعمال من به دست من سپرده نمى‌شد) اشارات ديگرى در همين زمينه است.

دوم: نامه اعمال امت‌هاست كه مجموعه اعمال يك امّت در آن جمع است، چنانكه در آيه ٢٨ سوره جاثيه مى‌خوانيم: كُلُّ امّةٍ تُدْعى‌ الى كِتابِها «هر امتى به سوى نامه اعمالش فرا خوانده مى‌شود».

تعبير به‌ «كتاب» به صورت مفرد نه جمع، آن هم براى يك امّت شاهد مقصود ماست.

سوم: كتاب واحدى است كه اعمال همه امت‌ها و تمام اوّلين و آخرين در آن ثبت است، و در حقيقت به منزله دفتر كل همگانى و مركزى محسوب مى‌شود، در آيه ٤٩ سوره كهف به اين نامه عمل اشاره شده، مى‌فرمايد: وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرى الْمُجْرِمينَ مُشْفِقينَ مِمّا فيهِ‌ «كتاب در آنجا گذارده مى‌شود، و مى‌بينى كه همه گناهكاران از آنچه در آن است ترسانند»!

و از اين روشن‌تر آيه ١٢ سوره يس است كه بعد از ذكر احياء مردگان و بيان نوشتن اعمال و آثار آنها از سوى خداوند، مى‌افزايد: وَ كُلَّ شَى‌ءٍ احْصَيْناهُ في امامٍ مُبينٍ‌ (ما همه چيز را در «كتاب آشكارا» احصاءِ كرديم) زيرا ذكر «كتاب» به صورت نكره كه به معناى مفرد است آن هم براى ثبت همه چيز دليل بر جمع اعمال تمام خلايق بلكه همه اشياء در يك كتاب است.

مرحوم علّامه طباطبايى در تفسير «الميزان» نيز اشاره به اين سه نوع نامه اعمال فرموده، هرچند آياتى‌