پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٥ - محكمه عدل الهى

است!

١٥- مسلماً بازگشت آنها به سوى ماست- و مسلماً حساب آنها نيز با ما است.

١٦- (اين همان نامه اعمال اوست- به او مى‌گوييم) كتابت را بخوان! كافى است كه امروز خود حسابگر خويش باشى!

تفسير و جمع‌بندى‌

همه در آن دادگاه بزرگ احضار مى‌شوند!

در نخستين آيه سخن از حضور همه اقوام در پيشگاه خداوند در آن دادگاه عدل است، بعد از آن‌كه اشاره به اقوام قرون پيشين مى‌كند كه چگونه به خاطر گناهانشان هلاك و نابود شدند مى‌فرمايد: «همه آنها به طور مسلم نزد ما احضار مى‌شوند (تا به حساب آنها رسيدگى شود)» وَ انْ كُلٌّ لَمَّا جَميعُ لَدَيْنا مُحْضرُونَ‌. [١]

درست است كه در اين دنيا و در همه حال تمام انسان‌ها و همه اشياء در محضر خدا هستند، زيرا او همه‌جا حاضر است و از ما به ما نزديك‌تر مى‌باشد، ولى اين مسأله در قيامت شكل تازه‌اى به خود مى‌گيرد، زيرا از يكسو پرده‌هاى غفلت و حجاب جهل و نادانى كنار مى‌رود، ديده‌ها تيز بين مى‌شود، دل‌ها بينا مى‌گردد، و از سوى ديگر آثار خدا از هر زمان آشكارتر مى‌شود، و دادگاه عدلش بر پا مى‌گردد، اينجاست كه حضور همگان در محضر او چهر تازه‌اى پيدا مى‌كند و همگان به خوبى آن را احساس مى‌نمايند.

در دوّمين آيه سخن از داورى خداوند است، و حكومت و قضاوت او در ميان انسان‌ها، و پايان دادن به تمام اختلافاتى كه در اين دنيا داشتند: اختلاف در مسائل عقيدتى، در برنامه‌هاى عملى و در تمام امور ديگر، مى‌فرمايد: «خداوند ميان شما روز قيامت در آنچه اختلاف داشتيد داورى مى‌كند».

اللَّه يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فيما كُنْتُمْ فيهِ تَخْتَلِفُونَ‌.

[١]. جمعى از مفسّران تركيب آيه فوق را چنين مى‌دانند كه «انْ‌» نافيه است و «لَمَّا» به معناى «الّا» است و «جميع» به معناى «مجموع» خبر «كل» مى‌باشد، تنوين «كُلٌ» نيز بدل از مضاف اليه محذوف است و در اصل «كُلَّهم» بوده و «مُحْضرُون» با خبر بعد از خبر است يا صفت براى «جميع» بنابراين معناى جمله چنين است: وَ ما كُلَّهُمْ الّا مُجْمَعُونَ يَوْمَ الْقِيامَةِ مُحْضَروُنَ لَدَيْنا احتمالات ديگرى نيز در تركيب آيه داده شده است كه ضعيف به نظر مى‌رسد.