پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٧ - نامههايى كه سخن مىگويند!

اين احتمال نيز وجود دارد كه نامه اعمال عمومى انسان‌ها «امام مبين» با قدرت خدا مستقيماً نوشته مى‌شود، و نامه خصوصى هر فرد كه در اين آيه مطرح است به دست فرشتگان خدا.

تعبير به «رسل» جمع «رسول» كه منظور از آن در اين‌جا فرشتگان خداست، مفهومش اين نيست كه نزد هريك از انسان‌ها چندين فرشته مأمور ثبت اعمال است، بلكه ممكن است نزد هر كدام يك يا دو فرشته حاضر باشد كه نسبت به مجموع انسان‌ها صورت جمع به خود مى‌گيرد.

«زمخشرى» در «كشّاف» مى‌گويد: منظور از «سرّ» در آيه فوق حديث نفس است كه انسان در باطن با خود دارد، و يا با ديگرى در يك مكان خالى سخن مى‌گويد، اما نجوى سخنى است كه ميان جمع به صورت در گوشى بگويد. [١]

نامه‌هايى كه سخن مى‌گويند!

در چهارمين آيه باز مسأله ثبت اعمال به خدا نسبت داده شده، و اضافه بر اين نشان مى‌دهد كه نامه اعمال در آن روز به زبان مى‌آيد و سخن مى‌گويد! آيه مى‌فرمايد:

«در آن روز هر امتى را مى‌بينى كه از شدت وحشت به زانو در آمده است، هر امتى به سوى كتاب و نامه اعمالش فرا خوانده مى‌شود (و به آنها مى‌گويند) امروز جزاى آنچه را انجام مى‌داديد به شما مى‌دهند».

سپس مى‌افزايد: «اين نوشته ماست كه به حق با شما سخن مى‌گويد، (آرى) آنچه را انجام مى‌داديد ما مى‌نوشتيم»!

وَتَرَى كُلَّ امّةٍ جاثِيَةً كُلُّ تُدْعى‌ الى‌ كِتابِها الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ- هذا كِتابُنا يَنْطِقُ عَلَيْكُمْ بِالْحَقِّ انّا كُنّا نَسْتَنْسِخُ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌

(جاثيه ٢٨ و ٢٩)

اين آيه به روشنى سخن از نامه اعمال امت‌ها مى‌گويد كه يكى از اقسام سه گانه نامه اعمال است، و تعدد اين نامه‌ها در حقيقت تأكيدى است بر ثبت و ضبط تمام اعمال آدمى، و فراموش نشدن كوچكترين‌

[١]. «تفسير كشّاف»، جلد ٤، صفحه ٢٦٥.